ग्रंथ माझे गुरु
गुरु शब्दाचा अर्थ अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश देणारा. हे काम ग्रंथही करतो; म्हणूनच ‘ग्रंथ हेच गुरु’ असे म्हटले जाते. गुरु जसे वेळोवेळी मार्ग दाखवतो, तसे ग्रंथ आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर आपल्याला सन्मार्ग दाखवतात.
ग्रंथाचे महत्त्व : ग्रंथ हे मानवी अनुभवांचे कोश आहेत. हजारो वर्षांचे ज्ञान, विचार व संस्कृती ग्रंथांमध्ये साठवलेली आहे. ग्रंथ वाचल्याने माणसाची विचारक्षमता वाढते, दृष्टिकोन रुंद होतो, शंकांचे निरसन होते आणि एकांतातही तो सहवास मिळतो.
ग्रंथाचे प्रकार : ज्ञानाच्या प्रत्येक शाखेचे ग्रंथ आहेत — धार्मिक व तत्त्वज्ञानविषयक ग्रंथ, इतिहासाचे ग्रंथ, विज्ञानाची पुस्तके, कादंबऱ्या, कवितासंग्रह, नाटके, आत्मचरित्रे, प्रवासवर्णने व चरित्रे. साहित्य ग्रंथ मनाला आनंद देतात, तर ज्ञानविषयक ग्रंथ बुद्धीला घडवतात.
ग्रंथ व गुरु साम्य : गुरु जसे शिष्याच्या चुका सांगून त्याला सुधारतो, तसे चांगला ग्रंथ वाचकाला स्वतःच्या चुका जाणवून देतो. गुरु जसे वेळेची मर्यादा न ठेवता सहवास देतो, तसे ग्रंथ सदैव सोबत राहतो. गुरु आणि ग्रंथ यांच्यात एकच फरक — गुरु आपल्याशी बोलतो, ग्रंथ वाचल्यावर आपल्याशी बोलतो.
वाचनाचे महत्त्व : वाचनामुळे भाषा सुधारते, शब्दसंपत्ती वाढते व विचार स्पष्ट होतात. नियमित वाचनाने आत्मविश्वास वाढतो आणि माणूस सुसंस्कृत होतो. महान व्यक्तींच्या चरित्रांतून प्रेरणा मिळते; संत, समाजसुधारक व शास्त्रज्ञ यांच्या विचारांतून जीवनाला दिशा मिळते.
आज मोबाइल व दूरचित्रवाणीच्या युगात वाचनाची सवय कमी होत आहे; पण खरी गुरुभक्ती म्हणजे रोज थोडे तरी वाचन करणे. ग्रंथांना गुरुस्थानी मानून त्यांच्याकडून शिकण्याची सवय लावली तर आयुष्य सुज्ञ, सुसंस्कृत व यशस्वी होईल, यात शंका नाही.