(i) संवेदनशील मन म्हणजे दुसऱ्याचे दुःख आपलेसे करणारे मन. मधूने स्वतःचा त्रास, स्वतःची सोय बाजूला ठेवून ज्यावेळी दुसऱ्याच्या मदतीला धावून त्याचे दुःख हलके केले, त्यावेळी त्याच्या मनाची संवेदनशीलता सिद्ध झाली. अशी माणसे आपल्या कृतीने समाजात माणुसकी व बंधुभाव रुजवतात; त्यामुळेच मधूचे कृत्य संवेदनशील मनाचे उत्तम उदाहरण आहे, हे मला मान्य आहे.
(टीप : कोणत्याही दोन कृती अपेक्षित आहेत; पाठ्यपुस्तकाच्या आधारे निश्चित उत्तरे असलेल्या (ii) व (iii) या कृती निवडणे सुरक्षित. (i) चे वरील उत्तर मधूच्या प्रसंगाचे सर्वसाधारण विवेचन आहे; परीक्षेत ते पाठातील प्रत्यक्ष प्रसंगाच्या तपशिलासह लिहावे.)
(ii) शेतकरी जसे बी पेरतो तसे पीक उगवते; त्याच न्यायाने समाजात चांगली माणसे ‘पेरली’ — म्हणजे चांगले संस्कार, प्रेम, आपुलकी व सहकार्य यांची पेरणी केली — तर माणुसकीचे पीक उगवते. आज माणसे स्वार्थी झाली आहेत, जात-धर्म-पैसा यांच्या भिंती उभ्या राहिल्या आहेत. मुलांवर लहानपणापासून चांगले संस्कार केले, दुसऱ्याच्या दुःखाची जाण ठेवली, तर समाजात दया, सहिष्णुता व बंधुभाव वाढेल. म्हणून माणुसकी पेरणे ही आजच्या काळाची खरी गरज आहे.
(iii) स्वाती महाडिक या शहीद कर्नल संतोष महाडिक यांच्या पत्नी. पतीच्या शहादतीनंतर खचून न जाता त्यांनी देशसेवेचा ध्यास घेतला. दोन लहान मुलांची जबाबदारी व वयाची अट असतानाही त्यांनी कठोर मेहनत करून सेवा निवड मंडळाची परीक्षा उत्तीर्ण केली आणि अधिकारी प्रशिक्षण अकादमीत खडतर प्रशिक्षण पूर्ण करून भारतीय सैन्यात लेफ्टनंट म्हणून प्रवेश मिळवला. हे सारे केवळ चिकाटी व कठोर परिश्रमांमुळेच शक्य झाले; म्हणून त्या विधानाशी मी पूर्णपणे सहमत आहे. त्यांचे जीवन प्रत्येकाला प्रेरणा देणारे आहे.
