संदर्भ : या ओळी कवी ज. वि. पवार यांच्या ‘तू झालास मूक समाजाचा नायक’ या कवितेतील आहेत. कवी येथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना ‘तू’ असे आत्मीयतेने संबोधून त्यांचा गौरव करतो. (प्रश्नपत्रिकेतील ‘सांगणी’ हा शब्द मूळ कवितेतील ‘संगिनी’ – बंदुकीच्या टोकावरील धारदार पाते – असा समजून रसग्रहण केले आहे.)
आशयसौंदर्य : बाबासाहेबांचे शब्द इतके तेजस्वी, विचारप्रवर्तक आहेत की त्यांच्यापुढे थोर महाकाव्येही नतमस्तक होऊन त्यांच्या पायाशी गळून पडावीत. त्यांचा संघर्ष असा प्रभावी होता की ज्यांच्या हाती केवळ काठ्या होत्या, अशा दुबळ्या, मूक समाजाच्या हातातील काठ्यांच्याही संगिनी व्हाव्यात — म्हणजे शोषित समाजाला अन्यायाविरुद्ध लढण्याचे धारदार बळ मिळाले. बाबासाहेबांच्या विचारांची ताकद व संघर्षाने समाजात जागवलेले आत्मबळ यांबद्दलचा आदर या ओळींतून व्यक्त होतो.
काव्यसौंदर्य : ‘महाकाव्ये पायाजवळ गळून पडावीत’ ही अतिशयोक्तीपूर्ण, भव्य प्रतिमा शब्दांच्या सामर्थ्याचे दर्शन घडवते. ‘काठ्यांच्या संगिनी होणे’ ही प्रतिमा दुर्बलांचे सबलांत झालेले रूपांतर प्रभावीपणे दाखवते. ‘तुझे शब्द जसे की... तुझा संघर्ष असा की...’ या समांतर रचनेमुळे लय व परिणामकारकता वाढते. येथे वीररस व गौरवाचा भाव प्रकर्षाने जाणवतो.
भाषिक वैशिष्ट्ये : ही रचना मुक्तछंदात आहे. साधे पण ओजस्वी शब्द, ‘तू’ असे थेट संबोधन आणि नेमक्या प्रतिमा यांमुळे थोर नेत्याविषयीची कृतज्ञता थेट मनाला भिडते.