काव्यसौंदर्य. (अ) खालील ओळींचे रसग्रहण करा. ‘सवेंचि झेंपावें पक्षिणी । पिलीं पडतांचि धरणीं ।। भुकेलें वत्सरावें । धेनु हंबरत धांवे ।।’

आशयसौंदर्य : ‘अंकिला मी दास तुझा’ या अभंगात संत नामदेवांनी विठ्ठलाने आपल्या मदतीला धावून यावे, अशी कळकळीची विनंती केली आहे. या ओळींत पक्षिणी व गाय यांच्या दृष्टान्तांतून आईची आपल्या पिल्लाविषयीची ओढ दाखवली आहे. पिल्लू जमिनीवर पडताच पक्षिणी क्षणात झेप घेते आणि भुकेल्या वासराचा हंबरडा ऐकताच गाय हंबरत धावत येते. त्याचप्रमाणे देवाने आपल्या भक्ताच्या हाकेला त्वरित धावून यावे, असा भाव यातून व्यक्त होतो.

काव्यसौंदर्य : पक्षिणी आणि गाय (धेनु) ही प्राणिजगतातील साधी, नेहमी दिसणारी उदाहरणे देऊन संत नामदेवांनी मातृप्रेमाची तीव्रता प्रभावीपणे मांडली आहे. ‘सवेंचि’ (लगेच) आणि ‘पडतांचि’ या शब्दांतून आईच्या प्रतिसादातील तत्परता जाणवते. भक्त आणि देव यांचे नाते आई व बाळाच्या नात्यासारखे आहे, ही कल्पना अतिशय हृदयस्पर्शी आहे.

भाषिक वैशिष्ट्ये : ही रचना अभंग छंदात असून भाषा सोपी, सुबोध व प्रासादिक आहे. ‘पक्षिणी–धरणीं’, ‘वत्सरावें–धांवे’ अशा यमकांमुळे ओळींना नादमाधुर्य आले आहे. दृष्टान्त अलंकाराचा वापर केला आहे. या ओळींत वात्सल्यभाव असून करुण व भक्तिरसाची अनुभूती येते.