काव्यसौंदर्य. (अ) खालील ओळींचे रसग्रहण करा. ‘तैसे योगियासी खालुतें येणें । जे इहलोकीं जन्म पावणें । जन निवी श्रवणकीर्तनें । निजज्ञानें उद्‌धरी ।।’

आशयसौंदर्य : ‘योगी सर्वकाळ सुखदाता’ या रचनेत संत एकनाथांनी योगी पुरुष आणि पाणी यांची तुलना करून योगी पाण्यापेक्षाही श्रेष्ठ आहे, हे दाखवले आहे. पाणी मेघांतून खाली येते व लोकांना शांत करते, अन्न पिकवते. त्याचप्रमाणे योगी या पृथ्वीवर (इहलोकी) जन्म घेऊन ‘खाली’ येतो. तो श्रवण-कीर्तनाने लोकांना समाधान देतो आणि आपल्या आत्मज्ञानाने त्यांचा उद्धार करतो, असा या ओळींचा आशय आहे.

काव्यसौंदर्य : पाण्याचे खाली पडणे आणि योग्याचे इहलोकी जन्म घेणे यांची सुंदर सांगड घातली आहे. पाणी केवळ शरीराची तहान भागवते, तर योगी मनाला शांती देऊन आत्मोद्धार घडवतो; त्यामुळे योग्याचे कार्य अधिक व्यापक व श्रेष्ठ ठरते. संतांचे समाजासाठीचे कार्य येथे प्रभावीपणे सूचित होते.

भाषिक वैशिष्ट्ये : ही रचना ओवी छंदात असून भाषा प्राचीन मराठी पण अर्थवाही आहे. ‘येणें–पावणें’, ‘कीर्तनें–उद्धरी’ अशा रचनेमुळे लय साधली आहे. दृष्टान्त अलंकाराचा वापर असून शांतरस व भक्तिरस यांचा अनुभव येतो.