प्रश्न 3 (iv) दिलेल्या आकृत्या अ, ब, क ओळखा व त्यांचे उपयोग लिहा :(आकृती: (अ) दोन्ही टोकांना धातूची टोपणे असलेल्या काचेच्या नळीसारख्या दोन कार्ट्रिज वितळतारा (फ्यूज); (ब) वर व खाली जोडणीचे स्क्रू आणि मध्ये तीन खटके (लिव्हर) असलेले, एकमेकांना जोडलेले…

उत्तर: (अ) वितळतार (फ्यूज); (ब) MCB (लघु परिपथ खंडक – Miniature Circuit Breaker); (क) गॅल्व्हॅनोमीटर

(अ) वितळतार (फ्यूज): ती परिपथात एकसरीत जोडतात. परिपथातील विद्युतधारा सुरक्षित मर्यादेपेक्षा जास्त झाल्यास कमी द्रवणांकाची वितळतार वितळते आणि परिपथ तुटतो. उपयोग: अतिभार किंवा लघुपथनामुळे जास्त विद्युतधारा वाहिल्यास घरातील विद्युत उपकरणांचे व वायरिंगचे संरक्षण करणे.

(ब) MCB: हे वितळतारेऐवजी वापरले जाणारे आधुनिक सुरक्षा साधन आहे. विद्युतधारा अचानक वाढल्यास त्यातील स्विच आपोआप बंद (ट्रिप) होऊन परिपथ तुटतो; दोष दूर केल्यावर तो पुन्हा चालू करता येतो. उपयोग: घरगुती व औद्योगिक विद्युत परिपथांच्या सुरक्षिततेसाठी.

(क) गॅल्व्हॅनोमीटर: यात मापपट्टीच्या मध्यभागी शून्य असते आणि विद्युतधारेच्या दिशेनुसार काटा शून्याच्या डावीकडे किंवा उजवीकडे वळतो. उपयोग: परिपथातील अतिसूक्ष्म विद्युतधारेचे अस्तित्व व तिची दिशा ओळखणे. (गॅल्व्हॅनोमीटरमध्ये योग्य बदल करून ॲमीटर व व्होल्टमीटर बनवतात.)