Beej Perle Gele Chapter Notes Summary Questions SSC Class 10 Marathi
On this page
हा पाठ आत्मचरित्रपर आत्मकथन आहे. याचे लेखक चंदू बोर्डे हे प्रसिद्ध क्रिकेटपटू आहेत. या पाठात लेखकाने आपल्या बालपणातील आठवणी सांगून आपल्या मनात क्रिकेटचे बीज कसे पेरले गेले व कसे उगवले याचे सुंदर चित्रण केले आहे.
लेखक/कवी परिचय
चंद्रकांत बोर्डे हे भारतीय क्रिकेट संघातील जागतिक कीर्तीचे खेळाडू असून त्यांनी प्रशासक व राष्ट्रीय निवड समितीचे अध्यक्ष म्हणून काम केले आहे. त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना अर्जुन पुरस्कार, पद्मभूषण व सी. के. नायडू जीवनगौरव पुरस्कार मिळाले आहेत.
सारांश
लेखकाचा जन्म पुण्यात एका गरीब कुटुंबात झाला. वडील पोलीस खात्यात तुटपुंज्या पगारावर नोकरी करत असल्यामुळे घरी आर्थिक कष्ट होते. गरिबीमुळे खेळणी विकत घेणे शक्य नव्हते, पण लेखक गल्लीतील मुलांबरोबर विटीदांडू, पतंग उडवणे, पोहणे आणि लाकडापासून बॅट-स्टंप बनवून क्रिकेट खेळण्याचा आनंद घेत असे.
वडिलांची बदली वडगावला झाल्यामुळे लेखकाला पुण्यात काकांकडे राहावे लागले. त्यांचे चुलते वाय. एम. सी. ए. च्या कंपाऊंडमध्ये राहत असत. तिथे खेळाची आवड असल्यामुळे लेखक रोज खेळाडूंचा खेळ पाहू लागला आणि लवकरच चेंडू फेकायला मदत करू लागला.
वडिलांची पुण्यात पुन्हा बदली झाल्यावर त्यांनी लेखकाला सहा रुपयांना एक जुनी बॅट विकत घेऊन दिली, ज्यामुळे लेखकाचा आनंद गगनात मावेनासा झाला. वडील अभ्यासाबाबत अत्यंत कडक आणि शिस्तीचे होते.
१९४५ मध्ये ऑस्ट्रेलियन सर्व्हिसेसचा संघ पुण्यात आला तेव्हा लेखकाने मित्रांसह झाडावर बसून सामना पाहिला. खेळाडूंच्या स्वाक्षऱ्या घेण्याची धडपड पाहून त्याच्याही मनात मोठे खेळाडू होण्याची इच्छा निर्माण झाली. पुढे आंतरशालेय सामन्यात १०० धावा काढून त्याचे नाव शाळेच्या बोर्डावर झळकले आणि त्याच्या मनातले क्रिकेटचे बीज पूर्णपणे उगवले.
माइंड मॅप
बीज पेरले गेले
- बालपण व खेळ
- पुण्यात गरीब कुटुंबात जन्म
- विटीदांडू व स्वयंपूर्ण क्रिकेट
- वाय. एम. सी. ए. सहवास
- खेळाडूंचा खेळ पाहण्याची संधी
- चेंडू फेकून दांडी उडवणे
- वडिलांची शिस्त
- पगार चोवीस रुपये
- सहा रुपयांची जुनी बॅट
- ऑस्ट्रेलिया सामना
- झाडावर बसून मॅच पाहणे
- स्वाक्षरीची आवड लागणे
- यश व अंकुरण
- आंतरशालेय सामन्यात शतकी खेळी
- शाळेच्या बोर्डावर नाव झळकणे
लेखकाच्या आयुष्यातील महत्त्वाचे टप्पे
- पुण्यातील गरिबीच्या काळात विटीदांडू व साहित्याव्दारे क्रिकेट खेळणे
- वडगावला बदलीमुळे पुण्यात काकांकडे राहणे
- वाय. एम. सी. ए. च्या मैदानात खेळाडूंसोबत चेंडूफेक करण्यात मदत करणे
- वडिलांकडून जुनी बॅट मिळणे व कडक शिस्तीचा अनुभव
- १९४५ चा ऑस्ट्रेलियन संघाचा सामना झाडावर बसून पाहणे
- वहीत स्वाक्षरीचा सराव करणे व वर्गात 'हाऊज डॅट?' उद्गार काढणे
- आंतरशालेय सामन्यात १०० धावा करून नाव उज्ज्वल करणे
आशय आणि संदेश
कष्टांमधून व प्रतिकूलतेतून ध्येयनिश्चय
अत्यंत गरिबी व प्रतिकूल परिस्थिती असतानाही खेळावरील अतूट प्रेमामुळे लेखकाने आयुष्यात मोठे क्रिकेटपटू बनण्याचे ध्येय गाठले.
खेळाची आवड आणि सातत्य
लहानपणापासून खेळाची असलेली आवड, मैदानावरील सहभाग आणि सातत्यपूर्ण सरावामुळे लेखकाच्या मनात क्रिकेटचे बीज रुजले.
लक्षात ठेवण्याचे मुद्दे
- लेखकाचे वडील पोलीस खात्यात तुटपुंज्या पगारावर नोकरी करत होते.
- वाय. एम. सी. ए. मधील खेळाडूंच्या सहवासाने लेखकाला क्रिकेटची तीव्र भुरळ पडली.
- वडिलांनी चोवीस रुपयांच्या पगारातून सहा रुपयांची जुनी बॅट आणून दिली.
- १९४५ मध्ये ऑस्ट्रेलियन संघाचा सामना झाडावर बसून पाहिला.
- आंतरशालेय सामन्यात १०० धावा काढून लेखकाने आपले स्वप्न साकार केले.
शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| भुरळ पडणे | एखाद्या गोष्टीविषयी आवड निर्माण होणे (getting fascinated) |
| कनात | तंबू, डेरा किंवा मैदानाभोवती उभारलेली कापडी भिंत (tent / canvas wall) |
| तुटपुंजा | अतिशय कमी किंवा अपुरा (meager / scanty) |
| हेवा वाटणे | इतरांकडे पाहून मत्सराची किंवा हवेहवेिशी भावना वाटणे (jealousy / envy) |
| खूणगाठ बांधणे | मनात एखादी गोष्ट पक्की निश्चित करणे (making a firm resolve) |
| गगनात न मावणे | अतिशय आनंद होणे (overjoyed beyond limits) |
| जिवावर येणे | खूप त्रासदायक वाटणे (feeling extremely painful or burdensome) |
| झिம்மड | मोठी गर्दी किंवा लोंढा (rush / crowd) |
महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे
Q1. लेखकाच्या आई-वडिलांनी मन घट्ट करून मुलांचा निरोप घेतला, कारण काय?
मुलानी चांगले शिकावे, मोठे ऑफिसर व्हावे व घराण्याचे नाव उज्ज्वल करावे या उद्देशाने आई-वडिलांनी मन घट्ट करून मुलांचा निरोप घेतला.
Q2. लेखकाला लहानपणी अनेक खेळाडू पाहण्याची संधी मिळाली, कारण काय?
लेखकाचे चुलते पुण्याच्या वाय. एम. सी. ए. च्या कंपाऊंडमध्ये राहत असत आणि ती संस्था खेळाकरिता प्रसिद्ध असल्यामुळे बरेच लोक तिथे खेळायला येत असत.
Q3. ‘आंधळा मागतो एक डोळा आणि देव देतो दोन’ असे लेखकास का वाटले?
खेळाडूंना लवकर खेळायला मिळावे म्हणून ते लेखकाला चेंडू फेकायला बोलवत असत. या संधीचा पुरेपूर फायदा घेऊन लेखक आनंदाने जोरात बॉल टाकत असे, म्हणून त्याला असे वाटले.
Q4. दुसऱ्या मुलांच्या हातात खेळणी पाहून लेखकाला लहानपणी त्यांचा हेवा वाटत असे, कारण काय?
लेखकाचे वडील पोलीस खात्यात तुटपुंज्या पगारावर नोकरी करत असल्यामुळे गरिबीमुळे वडिलांना मुलांसाठी खेळणी विकत घेणे शक्य नव्हते.
Q5. खालील शब्दांसाठी पाठात आलेले समानार्थी शब्द लिहा: (१) सही (२) निवास (३) क्रीडा (४) प्रशंसा
(१) सही - स्वाक्षरी (२) निवास - राहणे (३) क्रीडा - खेळ (४) प्रशंसा - स्तुती
Q6. वाक्प्रचारांचा योग्य उपयोग करून वाक्य पुन्हा लिहा: आनंद गगनात न मावणे.
शाळेत प्रथम आल्याचे समजताच माझ्या आनंदाला पारावार राहिला नाही आणि माझा आनंद गगनात मावेनासा झाला.
Q7. लेखकाच्या वडिलांची शिस्त जाणवणारे प्रसंग पाठाच्या आधारे तुमच्या शब्दांत लिहा.
लेखकाचे वडील अभ्यास व शाळेबाबतीत फार कडक होते. एकदा लेखक शाळा चुकवून ग्राऊंडवर क्रिकेटचा सामना पाहत बसला होता. वडील घरी आले तेव्हा त्यांनी लेखकाला पाहिले आणि संतापाने छड्या मारत शाळेत नेऊन बसवले.
Q8. तलावातील वा मैदानातील प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या गुणांसंबंधी माहिती लिहा.
प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करण्यासाठी जिद्द, चिकाटी, कष्टाळूपणा, ध्येयावर निष्ठा आणि प्रामाणिक प्रयत्न हे गुण अतिशय आवश्यक असतात.
परीक्षेसाठी टिप्स
- पाठातील कारणे आणि आकृती पूर्ण करा यांसारख्या प्रश्नांसाठी पाठातील घटनाक्रम नीट लक्षात ठेवा.
- वाक्प्रचारांचे अर्थ आणि त्यांचे वाक्यात उपयोग करण्याचा सराव करा.
- स्वमताच्या प्रश्नांमध्ये स्वतःचे विचार समर्पक आणि मुद्देसूद मराठीत लिहा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
बीज पेरले गेले पाठाचे लेखक कोण आहेत?
बीज पेरले गेले पाठाचे लेखक प्रसिद्ध भारतीय क्रिकेटपटू चंदू बोर्डे हे आहेत.
लेखकाला कोणती मॅच पाहण्यासाठी झाडावर चढावे लागले?
१९४५ साली पुण्यात आलेल्या ऑस्ट्रेलियन सर्व्हिसेस संघाची मॅच पाहण्यासाठी लेखकाला झाडावर चढावे लागले.
वडिलांनी लेखकाला कोणती भेट विकत दिली?
वडिलांनी चोवीस रुपयांच्या मासिक पगारातून सहा रुपयांना एक जुनी बॅट विकत घेऊन दिली.
या नोट्स बालभारती मराठी अक्षरभारती पाठ्यपुस्तकातून (2026-27) AI च्या मदतीने तयार केल्या आहेत आणि पाठ्यपुस्तकाशी पडताळल्या आहेत.
More in Marathi
See all →- तू बुद्धी दे (प्रार्थना) Notes, Summary & Questions | Class 10 SSC Comprehensive Class 10 Marathi Aksharbharati Chapter 1 Tu Buddhi De notes, summary, vocabulary, mind map, and SSC board-style exam questions...
- संतवाणी Class 10 Marathi Notes, Summary, Questions | SSC Comprehensive notes, summary, vocabulary, and exam-style questions for Maharashtra Board Class 10 Marathi Chapter 2 Santvani.
- Shal Chapter 3 Notes Summary Questions Class 10 SSC (Marathi Aksharbharati) Complete exam-focused study notes for Maharashtra Board Class 10 Marathi Aksharbharati Chapter 3 'शाल' by R. G. Jadhav, including summary an...
- Upas Notes, Summary, Questions & Answers | Class 10 SSC Marathi Complete exam-focused study notes for Class 10 Marathi Aksharbharati Chapter 4 'उपास' by P. L. Deshpande. Includes summary, vocabulary, and...
- मोठे होत असलेल्या मुलांनो स्थूलवाचन Class 10 SSC Notes Comprehensive notes and board-style questions for Marathi Aksharbharati Class 10 Chapter मोठे होत असलेल्या मुलांनो (स्थूलवाचन).
- दोन दिवस Don Divas Notes Summary Questions Class 10 SSC Marathi Complete exam-focused study notes for Maharashtra SSC Class 10 Marathi Chapter 6 - Don Divas (कविता) by Narayan Surve, including summary, qu...