Skip to content
doubtly
Sign up

Hirvanghar Zhadasarkha Notes Summary Questions Class 10 SSC [हिरवंगार झाडासारखं]

Doubtly 1 min read Updated 25 Oct 2026 Save WhatsApp
On this page

‘हिरवंगार झाडासारखं’ ही संवेदनशील जॉर्ज लोपीस यांची कविता आहे. या कवितेत झाडाची सहनशीलता, दातृत्व, आणि कठीण प्रसंगातही खंबीर राहण्याची वृत्ती यांचं सुंदर वर्णन करून आनंदी जीवन जगण्याचा मोलाचा संदेश दिला आहे.

लेखक/कवी परिचय

जॉर्ज लोपीस (१९५०-२००५) हे अत्यंत संवेदनशील कवी होते. सत्यकथा या अंकातून त्यांच्या कविता प्रसिद्ध झाल्या असून, ‘रक्तात भिनलेल्या कविता’ आणि ‘पूर्ण झाले आहे’ हे त्यांचे प्रसिद्ध कवितासंग्रह आहेत.

सारांश

कवी जॉर्ज लोपीस यांनी प्रस्तुत कवितेत झाडाच्या विविध गुणांचे मानवी जीवनाशी सुंदर नाते जोडले आहे. झाड अतिशय शांतपणे, मौन व्रत धारण करून जणू काही तपश्चर्या करणाऱ्या ऋषिसारखे एकाग्र बसलेले असते.

झाडाचे स्वतःचे कोणी पक्षी नसतात, तरीही झाड पक्ष्यांचे असते आणि मुळावर घाव घातला तरी तो मुकाटपणे सहन करते. झाडाची ही सहनशीलता, दातृत्व आणि सहकार्याची वृत्ती माणसाला खूप काही शिकवून जाते.

झाडाकडे एकटक पाहिल्यावर शरीरात जणू हिरवा रंग विरघळतो, रक्त क्षणभर हिरवेगार होते आणि आयुष्य नुकत्याच खुडलेल्या फुलासारखे टवटवीत व प्रफुल्लित होते. पानझडीनंतर झाड नव्या नवरीसारखे नवीन वस्त्र धारण करते.

पक्ष्यांच्या मंजुळ नादात झाडाचे आणि जीवनाचे एक संथ गाणे दडलेले असते. म्हणूनच माणसाने हसणे, जगणे आणि चिंतन करणे हे झाडासारखेच सकारात्मक व खंबीरपणे करावे, असा संदेश कवीने दिला आहे.

माइंड मॅप

हिरवंगार झाडासारखं

  • झाडाचे गुणधर्म
    • ऋषिसारखे मौन व्रत
    • मुकाट सहनशीलता
    • दाता व सहकारी वृत्ती
  • निसर्ग सौंदर्य
    • दवाचे टपोरे थेंब
    • पानझडीनंतर नवी पालवी
    • नव्या नवरीसारखे रूप
  • मानवी जीवन
    • सळसळत्या पानासारखे हसणे
    • घट्ट पाय रोवून जगणे
    • रोजचे चिंतन करणे
  • कवी व परिचय
    • जॉर्ज लोपीस
    • संवेदनशील कवी
    • पूर्ण झाले आहे संग्रह

कवितेचा विकासात्मक क्रम

  1. कवीने झाडाची तुलना ध्यानस्थ ऋषीशी केली आहे.
  2. झाडाचे परोपकारी रूप आणि मुकाट सहनशीलता दर्शवली आहे.
  3. झाडाकडे पाहिल्यावर मानवी शरीरावर व आयुष्यावर होणारा सकारात्मक परिणाम सांगितला आहे.
  4. पानझडीनंतर झाडाला येणारी नवी पालवी व नवरीचे रूपवर्णन केले आहे.
  5. पक्ष्यांच्या मंजुळ नादातील संथ जीवनाचे गाणे स्पष्ट केले आहे.
  6. माणसाने झाडासारखे हसायला, जगायला व चिंतन करायला शिकावे या संदेशाने कवितेचा शेवट होतो.

आशय आणि संदेश

निसर्गाचे मानवी जीवनातील महत्त्व

झाड हे मानवाचे खरे गुरू आहे. झाडाचे गुण आपल्या अंगी बाणवून आयुष्य कसे आनंदी व ताजेतवाने ठेवावे, हे या थीममध्ये मांडले आहे.

सहनशीलता आणि खंबीरपणा

कठीण प्रसंगांत व घाव सोसूनही झाड जसे पाय रोवून उभे राहते, तसेच संकटांचा सामना करण्याचे धैर्य माणसाने ठेवावे.

लक्षात ठेवण्याचे मुद्दे

  • झाडाचे ध्यानस्थ ऋषिसारखे मौन व्रत व तपश्चर्या.
  • झाडाकडे पाहिल्याने शरीरात विरघळणारा हिरवा रंग व टवटवीत आयुष्य.
  • पानझडीनंतर नवी पालवी फुटणे व मरगळ झटकली जाणे.
  • झाडासारखे सळसळत्या पानासारखे हसणे आणि घट्ट पाय रोवून जगणे.

शब्दार्थ

शब्दअर्थ
मौन व्रतन बोलण्याचा नियम (Silence vow)
मुकाटशांतपणे किंवा न बोलता (Quietly)
कवेत घेणेमिठीत घेणे (To embrace)
टपोरेगोल व मोठे (Plump / Big drops)
पालवीझाडाची नवी कोवळी पाने (New leaves / Sprouts)
मरगळआळस किंवा उत्साह नसलेली स्थिती (Lethargy)
मुसाफिरप्रवासी (Traveller)
संथशांत व मंद गतीने चालणारे (Calm and steady)
तपश्चर्यातप किंवा साधना (Penance / Meditation)

अलंकार आणि काव्यसौंदर्य

अलंकार/वैशिष्ट्यउदाहरणस्पष्टीकरण
उपमा अलंकारऋषिसारखं मौन व्रतयेथे झाडाची तुलना ध्यानस्थ ऋषीशी केली आहे, म्हणून उपमा अलंकार आहे.
मानवीकरण अलंकारझाड बसते ध्यानसथ ऋषिसारखंनिर्जीव झाडाला मानβयासारखे ध्यानस्थ बसण्याचे मानवी गुणधर्म दिले आहेत.

महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे

Q1. कवीने झाडाला कोणती उपमा दिली आहे?

Q2. पानझडीनंतरचे, नवीन वस्त्रे धारण करणारे झाड म्हणजे काय?

Q3. झाडाच्या मुळावर घाव घातल्यावर झाड काय करते?

Q4. झाडाकडे टक लावून पाहिल्यानंतर शरीरात काय घडते?

Q5. झाडाच्या जीवनाचं गाणं कशात दडलेले असते?

Q6. 'पानझडीनंतर' हे उत्तर येईल असा प्रश्न तयार करा.

Q7. 'हसावं कसं सळसळत्या पानासारखं' या ओळीचा तुम्हांला कळलेला अर्थ लिहा.

Q8. ‘झाडापासून आनंदी जगणे शिकावे’ या विधानातील विचार स्पष्ट करा.

परीक्षेसाठी टिप्स

  • कवितेच्या ओळींचा अर्थ लिहिताना मानवी जीवनाशी असलेली त्याची तुलना स्पष्ट करा.
  • आकृतीबंध व चौकटी पूर्ण करताना शब्द अतिशय अचूक व पाठ्यपुस्तकानुसार लिहा.
  • रसग्रहणाचे प्रश्न सोडवताना आशयसौंदर्य, काव्यसौंदर्य आणि भाषिक वैशिष्ट्ये या क्रमाने उत्तर लिहा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

हिरवंगार झाडासारखं या कवितेचे कवी कोण आहेत?

कवितेतून कोणता संदेश मिळतो?

पानझडीनंतर झाड कसे दिसते?

या नोट्स बालभारती मराठी अक्षरभारती पाठ्यपुस्तकातून (2026-27) AI च्या मदतीने तयार केल्या आहेत आणि पाठ्यपुस्तकाशी पडताळल्या आहेत.

More in Marathi

See all →