रंग मजेचे रंग उद्याचे कविता Notes, Summary, Questions | Class 10 SSC Marathi

‘रंग मजेचे रंग उद्याचे’ ही अंजली कुलकर्णी यांनी लिहिलेली एक महत्त्वपूर्ण कविता आहे. जागतिकीकरण आणि संगणकयुगात पर्यावरणाचे महत्त्व आणि निसर्गाचे जतन करण्याचे आवाहन या कवितेतून करण्यात आले आहे.

लेखक/कवी परिचय

अंजली कुलकर्णी (जन्म १९५८) या प्रसिद्ध कवयित्री आणि लेखिका आहेत. त्यांचे अनेक कवितासंग्रह, ललित लेखसंग्रह आणि वैचारिक लेखसंग्रह प्रसिद्ध आहेत. त्यांना विविध संस्थांचे आणि राज्य शासनाचे पुरस्कार मिळाले आहेत.

सारांश

आजच्या संगणकयुगात यंत्रांचे महत्त्व वाढले असले तरी संगणक आपल्याला धान्य देऊ शकत नाही. अन्न मिळवण्यासाठी आपल्याला काळी आई म्हणजेच आपली वसुंधरा जगवावी लागेल आणि मातीमध्ये राबणाऱ्या शेतकऱ्यांना व कष्टकऱ्यांना मदत करून पाठबळ दिले पाहिजे.

निसर्गाची जोपासना करण्यासाठी डोंगरावर देशी बिया उधळाव्यात आणि फेकून द्याव्यात. यामुळे तिथे देशी झाडे रुजतील, गच्च जंगले तयार होतील आणि आभाळातून भरपूर पाऊस म्हणजेच वृष्टी होईल.

डोंगरावरून खळाळत वाहणारे पाणी आणि फेसासारखे पांढरे शुभ्र तुषार माणसाचे दुःख दूर करतात. यंत्रांच्या संगतीने पैसा आणि संपत्ती नक्कीच मिळेेल, परंतु निळ्या आभाळाच्या छत्राखाली मिळणारी तृप्ती आणि आनंद हा अत्यंत वेगळा आणि अनोखा असतो.

आपल्या सभोवताली हिरवेगार रान पसरलेले असते आणि हिरव्या रंगाच्या कितीतरी छटा पाहायला मिळतात. या गर्भरेशमी पानांच्या सळसळण्याच्या गोष्टी आपल्याला संपूर्ण जगाला सांगायच्या आहेत आणि ही सुंदर सृष्टी जपून ठेवायची आहे.

माइंड मॅप

कवितेचा ओघ

आशय आणि संदेश

पर्यावरण संवर्धन

जागतिकीकरणात संगणकाचा वापर वाढला तरी झाडे, माती आणि निसर्ग टिकवणे किती आवश्यक आहे, हे या कवितेत स्पष्ट केले आहे.

शेतकरी व मातीशी जिव्हाळा

अन्न देणाऱ्या शेतजमिनीवर आणि मातीत राबणाऱ्या कष्टकऱ्यांवर माणसाचे प्रेम असले पाहिजे, हा विचार यात मांडला आहे.

लक्षात ठेवण्याचे मुद्दे

• कवयित्री अंजली कुलकर्णी यांनी निसर्गाचे महत्त्व सांगितले आहे.
• संगणक जगला तरी मातीशी आणि शेतीशी असलेला संबंध तोडता कामा नये.
• डोंगरावर बिया टाकून वृक्षांची लागवड करावी.
• निसर्गाच्या सानिध्यात मिळणारी तृप्ती ही यंत्रांच्या पैशांपेक्षा मोठी असते.

शब्दार्थ

अलंकार आणि काव्यसौंदर्य

महत्त्वाचे प्रश्नोत्तरे

Q1. जेथे दृष्टी पोहोचते तेथील ठिकाणाचे वर्णन तुमच्या शब्दांत लिहा.

जेथे आपली दृष्टी पोहोचते तेथे फुलाफुलांचे दाट ताटवे फुललेले आहेत.

Q2. कवयित्रीच्या मते कोणती गोष्ट जपून ठेवणे गरजेचे आहे?

कवयित्रीच्या मते ही सुंदर सृष्टी जपून ठेवणे गरजेचे आहे.

Q3. कवितेच्या आधारे बिया रुजण्याच्या क्रियेचा ओघतक्ता स्पष्ट करा.

१. डोंगरावर बिया उधळणे. २. बिया रुजून देशी झाडे तयार होणे. ३. गच्च राने माजणे. ४. आभाळातून वृष्टी होणे.

Q4. कवितेत आलेल्या 'आभाळाचे छत्र' या संकल्पनेचा अर्थ स्पष्ट करा.

उघड्या आभाळाखाली निसर्गाच्या सानिध्यात राहणे आणि यंत्रांच्या पलीकडे जाऊन एक निराळी तृप्ती किंवा समाधान अनुभवणे, असा या संकल्पनेचा अर्थ आहे.

Q5. 'गर्भरेशमी सळसळ' या संकल्पनेचा अर्थ स्पष्ट करा.

सृष्टीतील हिरव्या रंगाच्या विविध छटा आणि माणसाची हिरवीगार मने यांच्याशी जोडलेली निसर्गाची चैतन्यमय सळसळ, असा अर्थ आहे.

Q6. 'कष्ट करणाऱ्यांना मदत करू' या आशयाची ओळ कवितेतून शोधून लिहा.

मातीमध्ये जे हात राबती, तयांस देऊ पुष्टी...

Q7. 'दौलत' हे उत्तर येईल असा प्रश्न तयार करा.

प्रश्न: यंत्रांच्या संगतीने माणसाला काय मिळेल?

Q8. पृथ्वीला वाचवण्यासाठी काय काय करावे असे कवयित्रीला वाटते?

पृथ्वीला वाचवण्यासाठी काळी आई म्हणजेच शेतजमीन जगवावी, मातीत राबणाऱ्या कष्टकऱ्यांना पाठबळ द्यावे आणि डोंगरावर देशी बिया उधळून जंगले व झाडे वाढवावीत असे कवयित्रीला वाटते.

परीक्षेसाठी टिप्स

• कवितेतील कठीण शब्दांचे अर्थ व त्यांचे इंग्रजी संदर्भ लक्षात ठेवा.
• चौकट पूर्ण करा किंवा ओघतक्ता तयार करा यांसारख्या कृती सोडवताना नेमके शब्द लिहा.
• रसग्रहणाचे प्रश्न सोडवताना कवितेचा मूळ आशय आणि कवयित्रीचा दृष्टिकोन स्पष्ट लिहा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

रंग मजेचे रंग उद्याचे या कवितेच्या कवयित्री अंजली कुलकर्णी या आहेत.

अंजली कुलकर्णी या प्रसिद्ध कवयित्री आणि लेखिका आहेत.

या कवितेचा मुख्य संदेश काय आहे?

संगणकयुगात यंत्रांचे महत्त्व वाढले तरी माणसाने निसर्गाचे, मातीचे आणि पर्यावरणाचे जतन केले पाहिजे, हा या कवितेचा मुख्य संदेश आहे.

कवितेमध्ये मातीशी जिव्हाळा का ठेवण्यास सांगितले आहे?

कारण संगणक आपल्याला धान्य देऊ शकत नाही, अन्नासाठी आणि जगण्यासाठी मातीशी व शेतीशी जिव्हाळा ठेवणे आवश्यक आहे.

या नोट्स बालभारती मराठी अक्षरभारती पाठ्यपुस्तकातून (2026-27) AI च्या मदतीने तयार केल्या आहेत आणि पाठ्यपुस्तकाशी पडताळल्या आहेत.