2. (अ) ‘आकाशी झेप घे रे’ या कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा : (8 गुण)(कवी : जगदीश खेबूडकर. कविता पाठ्यपुस्तकातील असल्याने येथे छापलेली नाही; कवितेचा आशय आठवून कृती सोडवा.)(1) आकृतिबंध पूर्ण करा : (2)[आकृतिबंध : वरच्या चौकटीत «पिंजऱ्यात पाखराला मि…

उत्तर : (1) ते (4) कृतींची उत्तरे खालीलप्रमाणे.

(1) पिंजऱ्यात पाखराला मिळणाऱ्या सुखसोयी : (i) भोवती वैभव व माया (लाड) (ii) खायला आयते रसाळ फळ.

(2) कवी पाखराला देत असलेला उपदेश : (i) सोन्याचा पिंजरा सोडून दे. (ii) आकाशात उंच झेप घे. (iii) देवाने दिलेल्या पंखांच्या सामर्थ्याने स्वतंत्रपणे विहार कर. (iv) कष्ट करून स्वतःचे अन्न स्वतः मिळव; आयत्या सुखाच्या मोहात अडकू नकोस.

(3) आयते सुख, सुरक्षितता आणि वैभव कितीही आकर्षक असले तरी ते परावलंबनाचे बंधनच असते. स्वातंत्र्य, स्वावलंबन आणि स्वकष्टाने मिळवलेले यश हेच खरे सुख आहे. म्हणून सुखाच्या मोहात न अडकता आपल्या क्षमतेवर विश्वास ठेवून मोठी झेप घ्यावी, हा कवितेचा मध्यवर्ती विचार आहे. पाखराच्या निमित्ताने कवी प्रत्येक माणसालाच हा संदेश देतात.

(4) ‘सोन्याचा पिंजरा’ हे सुंदर प्रतीक आहे. पिंजरा सोन्याचा असला तरी तो पिंजराच असतो; त्यात सुख, वैभव असले तरी स्वातंत्र्य नसते. माणूसही अनेकदा आरामाच्या, आयत्या सुखाच्या मोहात अडकतो आणि त्याला आपल्या क्षमतेचा विसर पडतो. कवी पाखराला हा पिंजरा सोडण्यास सांगून मोहाचे बंधन तोडण्याचा, स्वावलंबी होण्याचा संदेश देतात. ‘सोन्याचा’ आणि ‘पिंजरा’ या परस्परविरोधी कल्पना एकत्र आणल्याने विचार अधिक परिणामकारक झाला आहे; गेयता व साधी, आवाहनात्मक भाषा यांमुळे ओळ मनात ठसते.