Maharashtra SSC Marathi (First Language) Practice Paper 1 with Answers | Class 10

Practice set · 3 hrs · 80 marks · for SSC 10th and similar exams

2026, Practice 180 minutes 80 marks Save WhatsApp

Sections

विभाग 1 : गद्य (प्र. 1)	3 questions
विभाग 2 : पद्य (प्र. 2)	3 questions
विभाग 3 : स्थूलवाचन (प्र. 3 – कोणत्याही दोन कृती, 6 गुण)	3 questions
विभाग 4 : भाषाभ्यास (प्र. 4)	7 questions
विभाग 5 : उपयोजित लेखन (प्र. 5)	8 questions

About this practice paper

This is an original Doubtly practice paper for Maharashtra SSC Marathi First Language (मराठी प्रथम भाषा), written in the board pattern. It is not an official board paper. The prose and poetry activities summarise the ideas of Class 10 Kumarbharati (कुमारभारती) lessons in fresh words, and the unseen passage (अपठित गद्य) is new. It is useful for first-term (प्रथम सत्र) revision and for pre-board (सराव परीक्षा) preparation. School pre-board papers, such as the BVP/A, B and C sets, follow the same board pattern, so practising this paper prepares you for them too.

Paper pattern

The paper is 80 marks in 3 hours, in five sections: prose (गद्य) 18 marks with two textbook-based passages and one unseen passage; poetry (पद्य) 16 marks with activities on a poem, a poem-of-your-choice table and an appreciation (रसग्रहण); extensive reading (स्थूलवाचन) 6 marks, any two of three; language study (भाषाभ्यास) 16 marks covering samas, shabdasiddhi, vakprachar, word wealth, spelling (शुद्धलेखन), punctuation and technical terms; and applied writing (उपयोजित लेखन) 24 marks: letter or summary, any two of advertisement, news report and story, and one long piece (प्रसंगलेखन, आत्मकथन or वैचारिक).

How to use it

Write the whole paper by hand in three hours, draw the activity diagrams (आकृती) as the questions describe, then compare each answer with the model answers. Mark yourself strictly on spelling and on the format of the letter and news report.

FAQs

Is this a real board paper?

No. It is an original Doubtly practice paper that follows the board pattern and marking scheme.

Why is the poem in Q.2 (अ) not printed?

Textbook poems are not reproduced here. Revise the poem from your Kumarbharati textbook and answer from its theme and imagery, as the questions ask.

Is this the Marathi Second/Third Language paper?

No, it is for Marathi First Language (Kumarbharati).

Chapters covered

Instructions

Solve on paper with a timer, then check against the solutions.

विभाग 1 : गद्य (प्र. 1)

1. (अ) उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा : (7 गुण)
(‘गोष्ट अरुणिमाची’ या पाठाच्या आशयावर आधारित उतारा)
अरुणिमा सिन्हा ही उत्तर प्रदेशातील एक राष्ट्रीय स्तरावरची व्हॉलीबॉल खेळाडू. सन 2011 मध्ये ती रेल्वेने दिल्लीला जात असताना काही चोरट्यांनी तिच्या गळ्यातील साखळी हिसकावण्याचा प्रयत्न केला. अरुणिमाने त्यांना धैर्याने विरोध केला; पण चिडलेल्या चोरट्यांनी तिला धावत्या गाडीतून बाहेर ढकलून दिले. शेजारच्या रुळावरून येणाऱ्या दुसऱ्या गाडीखाली तिचा पाय सापडला. रात्रभर ती असह्य वेदना सहन करत रुळांजवळ पडून होती. रुग्णालयात तिचा डावा पाय गुडघ्याखाली कापावा लागला.
अशा प्रसंगी कोणीही खचून गेले असते; पण अरुणिमाने रुग्णालयाच्या खाटेवर असतानाच एक निर्णय घेतला — जगातील सर्वोच्च शिखर, एव्हरेस्ट सर करायचे! लोकांच्या कीव करणाऱ्या नजरा तिला नको होत्या; तिला स्वतःला सिद्ध करायचे होते. कृत्रिम पाय बसवल्यानंतर ती एव्हरेस्टवीर बचेंद्री पाल यांच्याकडे मार्गदर्शनासाठी गेली. त्यांनी तिच्यातली जिद्द ओळखली. कृत्रिम पायाने चढाईचा सराव करताना पायातून रक्त येई, वेदना होत; तरीही तिने सराव थांबवला नाही. अखेर 21 मे 2013 रोजी अरुणिमाने एव्हरेस्टच्या शिखरावर तिरंगा फडकवला. एव्हरेस्ट सर करणारी ती जगातील पहिली दिव्यांग महिला ठरली. शरीराला अपंगत्व आले तरी मनाने अपंग व्हायचे नाही, ही तिची जिद्द आजही अनेकांना प्रेरणा देते.
(1) ओघतक्ता पूर्ण करा : (2)
[ओघतक्ता : चोरट्यांनी साखळी हिसकावण्याचा प्रयत्न केला → (i) .................. → चोरट्यांनी धावत्या गाडीतून बाहेर ढकलले → (ii) .................. → कृत्रिम पाय बसवला → (iii) .................. → (iv) ..................]
(2) चौकटी पूर्ण करा : (2)
(i) अरुणिमा खेळत असलेला खेळ – [ ]
(ii) अरुणिमाला मार्गदर्शन करणाऱ्या एव्हरेस्टवीर – [ ]
(iii) अरुणिमाने एव्हरेस्ट सर केल्याचा दिनांक – [ ]
(iv) अपघातानंतर कापावा लागलेला पाय – [ ]
(3) स्वमत : (3)
‘संकटांवर मात करण्यासाठी शरीरापेक्षा मनाचे बळ अधिक महत्त्वाचे असते,’ हे विधान अरुणिमाच्या उदाहरणावरून तुमच्या शब्दांत स्पष्ट करा.

7 marks See answer →
1. (आ) उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा : (7 गुण)
(‘कर्ते सुधारक कर्वे’ या पाठाच्या आशयावर आधारित उतारा)
महर्षी धोंडो केशव कर्वे हे केवळ भाषणे करणारे सुधारक नव्हते, तर आपले विचार प्रत्यक्ष आचरणात आणणारे ‘कर्ते सुधारक’ होते. त्या काळी विधवांचे जीवन अत्यंत कष्टाचे व उपेक्षेचे होते. पहिल्या पत्नीच्या निधनानंतर कर्व्यांनी स्वतः एका विधवेशी पुनर्विवाह केला. या धाडसाबद्दल समाजाने त्यांच्यावर बहिष्कार टाकला, टीका केली, त्यांचा अपमानही केला; पण ते डगमगले नाहीत.
स्त्री शिकली तरच ती स्वावलंबी होईल, अशी त्यांची ठाम श्रद्धा होती. म्हणून त्यांनी अनाथ बालिकाश्रम सुरू केला, पुढे पुण्याजवळ हिंगणे येथे आश्रमासाठी जागा मिळवली आणि स्त्रियांसाठी स्वतंत्र विद्यापीठाचे स्वप्न पाहिले. 1916 साली सुरू झालेले हे विद्यापीठ आज ‘एस.एन.डी.टी. महिला विद्यापीठ’ म्हणून ओळखले जाते. संस्थांसाठी पैसा उभा करताना ते गावोगावी फिरत, लोकांपुढे हात पसरत; पण स्वतःसाठी त्यांनी कधीच काही मागितले नाही. साधे राहणीमान, वक्तशीरपणा आणि कामावरील निष्ठा हे त्यांचे विशेष गुण होते. त्यांच्या कार्याचा गौरव म्हणून 1958 साली त्यांना ‘भारतरत्न’ हा देशातील सर्वोच्च नागरी सन्मान देण्यात आला.
(1) कारणे लिहा : (2)
(i) समाजाने कर्व्यांवर बहिष्कार टाकला, कारण ..................
(ii) कर्व्यांनी स्त्रीशिक्षणासाठी आयुष्य वेचले, कारण ..................
(2) आकृती पूर्ण करा : (2)
[आकृती : मध्यभागी «महर्षी कर्वे यांचे गुण» अशी चौकट; तिच्याभोवती चार बाण व चार रिकाम्या चौकटी.]
(3) स्वमत : (3)
आजच्या मुलींच्या प्रगतीत महर्षी कर्वे यांच्या कार्याचा वाटा कसा आहे, हे तुमच्या शब्दांत लिहा.

7 marks See answer →
1. (इ) अपठित गद्य – उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा. (4 गुण)
प्रत्येक माणसाला एखादा तरी छंद असावा. छंद म्हणजे कोणत्याही बक्षिसाची अपेक्षा न ठेवता केवळ आनंदासाठी मनापासून केलेले काम. कोणाला चित्रे काढायला आवडते, कोणाला बागकाम करायला, तर कोणाला पुस्तके वाचायला. छंदामुळे रिकामा वेळ सत्कारणी लागतो आणि मन प्रसन्न राहते. अभ्यासाचा किंवा कामाचा ताण आला, की आवडत्या छंदात रमल्यावर तो ताण आपोआप हलका होतो.
छंदामुळे माणसाच्या अंगी चिकाटी, एकाग्रता आणि निरीक्षणशक्ती वाढते. पोस्टाची तिकिटे जमवणारा मुलगा नकळत अनेक देशांचा इतिहास-भूगोल शिकतो. बागकाम करणारी मुलगी झाडांची निगा राखताना संयम शिकते. कधी कधी हाच छंद पुढे व्यवसायाचे रूपही घेतो. मात्र छंदाचे व्यसन होऊ देऊ नये. मोबाईलवर तासन्‌तास खेळ खेळत बसणे हा छंद नव्हे, तर वेळेचा अपव्यय आहे. आपल्याला घडवणारा आणि निखळ आनंद देणारा छंदच खरा छंद होय.
(1) आकृती पूर्ण करा : (2)
[आकृती : वरच्या चौकटीत «उताऱ्यात उल्लेख केलेले छंद» असे लिहिले आहे; खाली चार बाण व चार रिकाम्या चौकटी.]
(2) उत्तरे लिहा : (2)
(i) लेखकाच्या मते छंद म्हणजे काय ?
(ii) लेखकाने कोणत्या गोष्टीला ‘वेळेचा अपव्यय’ म्हटले आहे ?

4 marks See answer →

विभाग 2 : पद्य (प्र. 2)

2. (अ) ‘आकाशी झेप घे रे’ या कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा : (8 गुण)
(कवी : जगदीश खेबूडकर. कविता पाठ्यपुस्तकातील असल्याने येथे छापलेली नाही; कवितेचा आशय आठवून कृती सोडवा.)
(1) आकृतिबंध पूर्ण करा : (2)
[आकृतिबंध : वरच्या चौकटीत «पिंजऱ्यात पाखराला मिळणाऱ्या सुखसोयी» असे लिहिले आहे; खाली दोन बाण व दोन रिकाम्या चौकटी.]
(2) आकृती पूर्ण करा : (2)
[आकृती : मध्यभागी «कवी पाखराला देत असलेला उपदेश» अशी चौकट; तिच्याभोवती चार बाण व चार रिकाम्या चौकटी.]
(3) कवितेचा मध्यवर्ती विचार तुमच्या शब्दांत लिहा : (2)
(4) काव्यसौंदर्य : (2)
‘सोडी सोन्याचा पिंजरा’ या ओळीतील विचारसौंदर्य स्पष्ट करा.

8 marks See answer →

2. (आ) खालील मुद्द्यांच्या आधारे कोणत्याही एका कवितेसंबंधी खालील कृती सोडवा : (4 गुण)

	‘खोद आणखी थोडेसे’ किंवा ‘वस्तू’
(i) प्रस्तुत कवितेचे कवी/कवयित्री –	..................
(ii) प्रस्तुत कवितेचा विषय –	..................
(iii) प्रस्तुत कविता आवडण्याची वा न आवडण्याची कारणे –	..................

(प्रत्येकी अनुक्रमे 1, 1, 2 गुण)

4 marks See answer →

2. (इ) खाली दिलेल्या काव्यपंक्तीचे रसग्रहण करा : (4 गुण)
‘सुसंगति सदा घडो, सुजनवाक्य कानीं पडो’
(‘भरतवाक्य’ – कवी मोरोपंत)

4 marks See answer →

विभाग 3 : स्थूलवाचन (प्र. 3 – कोणत्याही दोन कृती, 6 गुण)

3. (1) ‘वीरांगना’ या पाठाच्या आधारे रेखा मिश्रा यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे विशेष लिहा.

3 marks See answer →
3. (2) मुलांसाठी लिहिताना लेखकाने कोणती काळजी घ्यावी, हे ‘बालसाहित्यिका : गिरिजा कीर’ या पाठाच्या आधारे तुमच्या शब्दांत लिहा.

3 marks See answer →
3. (3) शब्दांची व्युत्पत्ती जाणून घेतल्याने भाषेची समज वाढते, हे उदाहरणांसह स्पष्ट करा.

3 marks See answer →

विभाग 4 : भाषाभ्यास (प्र. 4)

4. (अ) (1) समास : योग्य जोड्या लावा : (2)

सामासिक शब्द	समासाचे नाव
(i) चौकोन	वैकल्पिक द्वंद्व समास
(ii) पापपुण्य	कर्मधारय समास
	द्विगू समास

2 marks See answer →

4. (अ) (2) शब्दसिद्धी : दिलेल्या शब्दांचे वर्गीकरण करून तक्ता पूर्ण करा : (2)
(दयाळू, अवगुण, खटखट, पैसाबिसा)
प्रत्ययघटित शब्द उपसर्गघटित शब्द अभ्यस्त शब्द

2 marks See answer →
4. (अ) (3) वाक्प्रचार : खालीलपैकी कोणत्याही दोन वाक्प्रचारांचा अर्थ सांगून वाक्यांत उपयोग करा : (4)
(i) कंबर कसणे
(ii) पाठ थोपटणे
(iii) तोंडचे पाणी पळणे
(iv) नाव कमावणे

4 marks See answer →
4. (आ) (1) शब्दसंपत्ती :
(1) खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा : (1)
(i) सूर्य –
(ii) पाणी –
(2) खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा : (1)
(i) आशा ×
(ii) स्वच्छ ×
(3) खालील शब्दांचे वचन बदला : (1)
(i) फूल –
(ii) गोष्टी –
(4) खालील शब्दातील अक्षरांपासून दोन अर्थपूर्ण शब्द तयार करा : (1)
सदाचार – [‘सदा’ व ‘आचार’ हे शब्द वगळून]

4 marks See answer →
4. (आ) (2) लेखननियमांनुसार लेखन : खालील शब्दांपैकी लेखननियमांनुसार अचूक शब्द ओळखा : (2) (कोणतेही चार शब्द सोडवणे)
(i) उज्वल/उज्ज्वल/ऊज्ज्वल/उजवल
(ii) परिक्षा/पारीक्षा/परीक्षा/परीक्शा
(iii) नीरिक्षण/निरिक्षण/नीरीक्षण/निरीक्षण
(iv) प्रतिनिधी/प्रतीनिधी/प्रतिनीधी/प्रतीनीधी
(v) व्यक्तीमत्त्व/व्यक्तिमत्व/व्यक्तिमत्त्व/व्यक्तीमत्व
(vi) सुशीक्षित/सूशिक्षित/सुशिक्षीत/सुशिक्षित

2 marks See answer →
4. (आ) (3) खालील विरामचिन्हे ओळखा : (1)
विरामचिन्हे नाव
(i) ,
(ii) ;

1 mark See answer →
4. (आ) (4) पारिभाषिक शब्द : खालील शब्दांना प्रचलित मराठी भाषेतील शब्द लिहा : (1)
(i) Principal
(ii) Passport

1 mark See answer →

विरामचिन्हे	नाव
(i) ,
(ii) ;

विभाग 5 : उपयोजित लेखन (प्र. 5)

5. (अ) खालील कृती सोडवा : (6 गुण)
(1) पत्रलेखन : खालील निवेदन वाचा व त्याखालील कोणतीही एक कृती सोडवा :
हरितमित्र पर्यावरण संस्था
12, शिवाजी पेठ, कोल्हापूर
‘एक विद्यार्थी, एक झाड’ उपक्रम
शाळांना देशी झाडांची रोपे मोफत
कालावधी – 1 जुलै ते 7 जुलै
वेळ – सकाळी 10 ते सायंकाळी 6
लागवडीसाठी मार्गदर्शन उपलब्ध
संपर्क – अध्यक्ष, हरितमित्र पर्यावरण संस्था, कोल्हापूर
E-mail – haritmitra@xyz.com
अमेय/अमृता पाटील, विद्यार्थी प्रतिनिधी या नात्याने
(i) शाळेसाठी 50 रोपांची मागणी करणारे पत्र संस्थेच्या अध्यक्षांना लिहा.
किंवा
(ii) या उपक्रमात सहभागी होण्याचा आग्रह करणारे पत्र तुमच्या मित्राला/मैत्रिणीला लिहा.

6 marks See answer →
5. (अ) (2) सारांशलेखन : (6 गुण) (पत्रलेखनाऐवजी पर्याय)
विभाग-1 : गद्य (इ) [प्र. क्र. 1 (इ)] मधील अपठित गद्य उताऱ्याचा एक-तृतीयांश एवढा सारांश तुमच्या शब्दांत लिहा.
प्रत्येक माणसाला एखादा तरी छंद असावा. छंद म्हणजे कोणत्याही बक्षिसाची अपेक्षा न ठेवता केवळ आनंदासाठी मनापासून केलेले काम. कोणाला चित्रे काढायला आवडते, कोणाला बागकाम करायला, तर कोणाला पुस्तके वाचायला. छंदामुळे रिकामा वेळ सत्कारणी लागतो आणि मन प्रसन्न राहते. अभ्यासाचा किंवा कामाचा ताण आला, की आवडत्या छंदात रमल्यावर तो ताण आपोआप हलका होतो.
छंदामुळे माणसाच्या अंगी चिकाटी, एकाग्रता आणि निरीक्षणशक्ती वाढते. पोस्टाची तिकिटे जमवणारा मुलगा नकळत अनेक देशांचा इतिहास-भूगोल शिकतो. बागकाम करणारी मुलगी झाडांची निगा राखताना संयम शिकते. कधी कधी हाच छंद पुढे व्यवसायाचे रूपही घेतो. मात्र छंदाचे व्यसन होऊ देऊ नये. मोबाईलवर तासन्‌तास खेळ खेळत बसणे हा छंद नव्हे, तर वेळेचा अपव्यय आहे. आपल्याला घडवणारा आणि निखळ आनंद देणारा छंदच खरा छंद होय.

6 marks See answer →
5. (आ) खालीलपैकी कोणत्याही दोन कृती सोडवा : (10 गुण)
(1) जाहिरातलेखन : खालील मुद्द्यांच्या आधारे ‘उन्हाळी छंद शिबिराची’ आकर्षक जाहिरात तयार करा. (5 गुण)
[मुद्दे : वयोगट 8 ते 15 वर्षे — चित्रकला, हस्तकला, गायन — अनुभवी मार्गदर्शक — माफक शुल्क — प्रमाणपत्र — मर्यादित प्रवेश]

5 marks See answer →
5. (आ) (2) बातमीलेखन : खालील विषयावर बातमी तयार करा : (5 गुण)
‘सरस्वती विद्यामंदिर’, सांगली येथे दिनांक 27 फेब्रुवारी रोजी ‘मराठी भाषा गौरव दिन’ साजरा करण्यात आला.

5 marks See answer →
5. (आ) (3) कथालेखन : खालील मुद्द्यांच्या आधारे कथा लिहा : (5 गुण)
गावातील ओसाड माळरान – मुलांच्या गटाचा निर्धार – मोठ्यांची थट्टा – श्रमदानाला सुरुवात – पाण्याची टंचाई – आजोबांची युक्ती – हिरवेगार माळरान – गावकऱ्यांचे कौतुक – तात्पर्य.

5 marks See answer →
5. (इ) लेखनकौशल्य : खालील लेखनप्रकारांपैकी कोणतीही एक कृती सोडवा : (8 गुण)
(1) प्रसंगलेखन :
जिल्हास्तरीय विज्ञान प्रदर्शन
उद्घाटन व पारितोषिक वितरण समारंभ
दि. 15 जानेवारी वेळ – स. 10.00
स्थळ – नूतन विद्यालय, सातारा
प्रमुख पाहुणे – डॉ. विनायक साठे (शास्त्रज्ञ)
अध्यक्ष – श्रीमती सुलभा जाधव
वरील प्रदर्शनात तुम्ही तुमचा प्रकल्प सादर केला होता, अशी कल्पना करून प्रसंगलेखन करा.

8 marks See answer →
5. (इ) (2) आत्मकथन : दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे चौकटीतील घटकाचे आत्मकथन लिहा. (8 गुण)
[आकृती : मध्यभागी «शाळेची घंटा»; वर «ओळख», डावीकडे «रोजचा दिनक्रम», उजवीकडे «आनंदाचे क्षण», खाली «खंत व संदेश».]

8 marks See answer →
5. (इ) (3) वैचारिक : (8 गुण)
‘वाचाल तर वाचाल’, या विषयावर तुमचे विचार लिहा.

8 marks See answer →