प्रश्न 2 (ब)(ii) दिलेली आकृती ओळखून तिचा उपयोग लिहा :(आकृती: दोन चुंबकीय ध्रुवांच्या (दोन ठोकळ्यांच्या) मध्ये एक आयताकृती कुंडल ठेवले आहे. कुंडलाची टोके खाली एका दंडगोलाकार आसाशी (अक्षाशी) जोडलेली असून तेथून बाह्य परिपथात गेली आहेत; या परिपथात ॲमीटर…

उत्तर: आकृती विद्युत जनित्राची (डायनॅमोची) आहे. विद्युत जनित्राचा उपयोग यांत्रिक ऊर्जेचे विद्युत ऊर्जेत रूपांतर करण्यासाठी (वीजनिर्मितीसाठी) होतो.

आकृतीत चुंबकीय क्षेत्रात फिरणारे कुंडल दाखवले आहे आणि त्याची टोके ॲमीटर असलेल्या बाह्य परिपथाला जोडलेली आहेत. कुंडल फिरवल्यावर त्याच्याशी संलग्न चुंबकीय क्षेत्ररेषांची संख्या सतत बदलते, त्यामुळे विद्युतचुंबकीय प्रवर्तनाने कुंडलात विद्युतधारा प्रवर्तित होते आणि ॲमीटरमध्ये विचलन दिसते.

उपयोग: वीज केंद्रांमध्ये वाफ, पाणी किंवा वारा यांच्या साहाय्याने जनित्र फिरवून वीज निर्माण केली जाते.