प्रश्न 3 (viii) नालकुंतल म्हणजे काय ? त्याची योग्य आकृती काढून विविध भागांना नावे द्या.

नालकुंतल: विद्युतरोधी आवरण असलेली तांब्याची तार एका दंडगोलावर अनेक वेढे जवळजवळ देऊन गुंडाळल्यावर तयार होणाऱ्या रचनेला नालकुंतल म्हणतात. नालकुंतलातून विद्युतधारा वाहू लागल्यावर ते पट्टीचुंबकासारखे कार्य करते.

आकृती (कशी काढावी): एक आडवा दंडगोल (पुठ्ठ्याची नळी) काढून त्यावर तारेचे अनेक जवळजवळ वेढे दाखवा. तारेची दोन टोके बॅटरी व कळ (प्लग की) यांना जोडा. नालकुंतलाच्या आत एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत सरळ, समांतर चुंबकीय क्षेत्ररेषा काढा आणि बाहेर त्या N टोकाकडून वळून S टोकाकडे जाताना दाखवा. एका टोकाला N व दुसऱ्या टोकाला S लिहा.

नावे: (1) विद्युतरोधी तांब्याची तार, (2) कुंतलाचे वेढे, (3) दंडगोलाकार गाभा (पुठ्ठा / हवा किंवा मृदू लोखंड), (4) कुंतलाची दोन टोके, (5) बॅटरी, (6) कळ, (7) चुंबकीय क्षेत्ररेषा व N, S ध्रुव.

नालकुंतलाच्या आतील चुंबकीय क्षेत्ररेषा सरळ व समांतर असतात, म्हणजे आतील चुंबकीय क्षेत्र एकसमान असते. वेढ्यांची संख्या व विद्युतधारा वाढवल्यास चुंबकीय क्षेत्र प्रबळ होते. गाभ्यामध्ये मृदू लोखंड ठेवल्यास विद्युतचुंबक तयार होतो.