प्रश्न 4 (ii) खालील आकृतीचे निरीक्षण करून विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा :(आकृती: डोळ्याचा छेद; डोळ्यासमोरील जवळच्या एका बिंदूपासून निघालेले किरण नेत्रभिंगातून जाऊन दृष्टिपटलाच्या मागे एका बिंदूत एकत्र येताना दाखवले आहेत.)(अ) वरील आकृतीत दर्शवलेल…

उत्तर:

(अ) आकृतीत जवळच्या वस्तूपासून येणारे किरण दृष्टिपटलाच्या मागे एकत्र येतात, त्यामुळे दृष्टिपटलावर अस्पष्ट प्रतिमा मिळते. हा दृष्टिदोष दूरदृष्टिता (हायपरमेट्रोपिया) आहे. अशा व्यक्तीला दूरच्या वस्तू स्पष्ट दिसतात, पण जवळच्या वस्तू स्पष्ट दिसत नाहीत.

(ब) कारणे: (1) नेत्रभिंगाची वक्रता कमी होऊन त्याचे नाभीय अंतर वाढणे (नेत्रभिंगाची अभिसारी शक्ती कमी होणे), किंवा (2) डोळ्याचा गोल लहान होऊन नेत्रभिंग व दृष्टिपटल यांतील अंतर कमी होणे.

(क) योग्य शक्तीचे बहिर्गोल भिंग असलेला चष्मा वापरून हा दोष दूर करतात. बहिर्गोल भिंग डोळ्यात शिरण्यापूर्वीच किरणांना थोडे अभिसारी करते, त्यामुळे नेत्रभिंग त्यांना बरोबर दृष्टिपटलावर केंद्रित करू शकते. अशा डोळ्याचा निकटबिंदू 25 cm पेक्षा दूर गेलेला असतो.

(ड) आकृती: डोळ्यासमोर एक बहिर्गोल भिंग काढा. 25 cm वर ठेवलेल्या जवळच्या वस्तूपासून (N) निघालेले किरण बहिर्गोल भिंगातून जाऊन कमी अपसारी होतात, नंतर नेत्रभिंगातून जाऊन बरोबर दृष्टिपटलावर एका बिंदूत एकत्र येतात असे दाखवा. आकृतीत बहिर्गोल भिंग, नेत्रभिंग, दृष्टिपटल व जवळची वस्तू (N) यांना नावे द्या.