Answer: व्युत्पत्ती कोश शब्दांचे मूळ, ते कोणत्या भाषेतून आले आणि काळानुसार त्यांचे उच्चार व अर्थ कसे बदलले हे सांगतो.
व्युत्पत्ती म्हणजे शब्दाच्या मुळाचे ज्ञान आणि अशा अनेक शब्दांच्या व्युत्पत्तींचा संग्रह म्हणजे व्युत्पत्ती कोश. त्याचे कार्य पुढीलप्रमाणे :
- शब्दाचे मूळ सांगणे : शब्द कोणत्या भाषेतून आला ते कळते. उदा., ‘आग’ हा शब्द संस्कृत ‘अग्नि’पासून प्राकृत ‘अग्गि’ मार्गे मराठीत आला.
- शब्दरचना उलगडणे : ‘इनाम’ (अरबी) + ‘दार’ (स्वामित्वदर्शक फारसी प्रत्यय) = ‘इनामदार’ म्हणजे ज्याला इनाम मिळाले आहे तो.
- भाषेतील बदल नोंदवणे : उच्चार सोपे होत जाणे, इतर भाषांशी संपर्कातून शब्दांची देवाणघेवाण आणि अर्थात होणारे बदल (उदा., ‘शहाणा’ या शब्दाचा बदलत चाललेला अर्थ) यांची नोंद त्यात मिळते.
त्यामुळे शब्दांचा नेमका अर्थ समजतो, भाषेविषयी कुतूहल वाढते आणि आपली शब्दसंपत्ती समृद्ध होते.