प्रश्न 3 (ii) खालील किरणाकृतीचे निरीक्षण करून दिलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा :(आकृती: एकाच मुख्य अक्षावर दोन बहिर्वक्र भिंगे आहेत – डावीकडे लहान ‘पदार्थ भिंग’ (नाभी Fo) आणि उजवीकडे ‘नेत्रिका’ (नाभी Fe). ‘वस्तू’ पदार्थ भिंगाच्या नाभीच्या थोडी पलीकडे…

उत्तर: (अ) संयुक्त सूक्ष्मदर्शी; (ब) दोन्ही भिंगांमुळे वस्तूची खूप मोठी विशालित प्रतिमा मिळते; (क) अतिशय सूक्ष्म वस्तू पाहण्यासाठी.

(अ) आकृतीत कमी नाभीय अंतराचे पदार्थ भिंग व नेत्रिका ही दोन बहिर्वक्र भिंगे आहेत, म्हणून हे उपकरण संयुक्त सूक्ष्मदर्शी आहे.

(ब) पदार्थ भिंग वस्तूची सत्य, उलटी व मोठी प्रतिमा तयार करते. ही प्रतिमा नेत्रिकेच्या नाभीय अंतराच्या आत असते, त्यामुळे नेत्रिका तिची आभासी व आणखी खूप मोठी अंतिम प्रतिमा तयार करते (वस्तूच्या तुलनेत उलटी). एकूण विशालन हे दोन्ही भिंगांच्या विशालनांच्या गुणाकाराइतके असते, \(M = m_o \times m_e\). म्हणून दोन भिंगांचा एकत्रित परिणाम एका भिंगापेक्षा कितीतरी जास्त विशालन हा असतो.

(क) संयुक्त सूक्ष्मदर्शीचा उपयोग पेशी, जीवाणू, रक्तपेशी व इतर सूक्ष्मजीव यांसारख्या डोळ्यांना न दिसणाऱ्या सूक्ष्म वस्तू पाहण्यासाठी प्रयोगशाळा व रुग्णालयांत केला जातो.