कृती ५. (अ) सूचनेनुसार कृती करा : (१० गुण) (व्याकरण घटक व वाक्प्रचार)(२) योग्य पर्याय निवडा :(य) ‘गोपाल’ या सामासिक शब्दातील समास ओळखून लिहा. (१)(१) अव्ययीभाव समास(२) द्वंद्व समास(३) बहुव्रीही समास(४) तत्पुरुष समास(र) ‘यथाशक्ती’ या सामासिक शब्दातील स…

Answer: (य) (४) तत्पुरुष समास (र) अव्ययीभाव समास

(य) गोपाल = गाईंचे पालन करणारा. दुसरे पद ‘पाल’ (पालन करणारा) प्रधान आहे आणि पहिल्या पदाशी विभक्तीचा संबंध आहे; ‘पाल’ हे स्वतंत्रपणे न वापरले जाणारे कृदन्त पद असल्याने हा उपपद तत्पुरुष समास आहे. दिलेल्या पर्यायांपैकी योग्य उत्तर — तत्पुरुष समास. (टीप : ‘गोपाल’ हा शब्द श्रीकृष्णाचे नाव म्हणून घेतला — ‘गाईंचे पालन करतो असा तो (श्रीकृष्ण)’ — तर काही पुस्तके त्याला बहुव्रीही समास मानतात, आणि एका अनधिकृत उत्तरसूचीत (३) बहुव्रीही दिले आहे. शब्दाच्या सरळ अर्थावरून (गाईंचे पालन करणारा) उपपद तत्पुरुष हे उत्तर आम्ही ग्राह्य धरले आहे.)

(र) यथाशक्ती = शक्तीप्रमाणे / शक्ती असेल तसे. पहिले पद ‘यथा’ हे अव्यय असून ते प्रधान आहे आणि संपूर्ण शब्द क्रियाविशेषणासारखा वापरला जातो; म्हणून अव्ययीभाव समास.