Answer: कोणतीही एक कृती. दोन्ही पर्यायांची नमुना उत्तरे खाली दिली आहेत.
पर्याय १ – काव्यसौंदर्य :
या ओळींत कवीने महानगरातील समुद्राचे मानवीकरण केले आहे. एकेकाळी मोकळा, अथांग असलेला समुद्र आता गगनचुंबी इमारतींच्या रांगांमागे जणू तुरुंगाच्या गजांआड कोंडला गेला आहे. संध्याकाळी तो एखाद्या थकलेल्या, संत्रस्त म्हाताऱ्यासारखा दिसतो — त्याच्या फेसाळ लाटा म्हणजे पिंजारलेली दाढी आणि विस्कटलेल्या झिंज्या. तो हताशपणे बत्तिसाव्या मजल्यावरील मुलाकडे पाहतो. त्या मुलाचे बालपण इमारतीसारखेच ‘उंचच उंच पण अरुंद’ झाले आहे; म्हणजे सुखसोयी, उंची भरपूर आहे, पण मोकळे मैदान, निसर्ग, खेळ, स्वातंत्र्य यांची रुंदी हरवली आहे. दुःखाची गोष्ट अशी की आपण काय गमावतो आहोत, याची त्या मुलाला कल्पनाच नाही. शहरीकरणामुळे निसर्ग आणि बालपण दोन्ही कोंडले जात आहेत, ही खंत कवीने अतिशय मोजक्या, चित्रदर्शी शब्दांत मांडली आहे; ‘उंचच उंच पण अरुंद’ या विरोधाभासी शब्दयोजनेत या ओळींचे भावसौंदर्य एकवटले आहे.
पर्याय २ – रसग्रहण :
आशयसौंदर्य : या ओळींत कवीने स्त्रीच्या आयुष्यातील वेगवेगळ्या अवस्था एकाच ‘तू’ला उद्देशून मांडल्या आहेत. लहानपणी ती पावसाचे तरंग ओंजळीत भरणारी, चैतन्याने सळसळणारी बालिका होती. तारुण्यात अंगणात दिवे लावावेत तशी ती आपल्या अस्तित्वाने सभोवतालच्या सर्व गोष्टींना बहर आणणारी नवयौवना झाली. पुढे स्वप्नांचे पंख लावून ध्येयाकडे झेपावणारी ‘ध्येयगंधा’ बनली. आणि आज आयुष्याचे सारे अनुभव पचवून ती नखशिखांत शांत, संयमी, सुखदुःखात समतोल राखणारी ‘स्थितप्रज्ञा राणी’ झाली आहे. स्त्रीच्या जीवनप्रवासाचा आदरपूर्वक गौरव हा या ओळींचा आशय आहे.
काव्यसौंदर्य : प्रत्येक ओळीत एक स्वतंत्र, सुंदर प्रतिमा आहे — ओंजळीतील पावसाचे तरंग, अंगणातील दिवे, आभाळाचा झुला. ‘अंगणात दिवे लावावेत तसे’ येथे उपमा अलंकार आहे. ‘ध्येयगंधा’, ‘स्थितप्रज्ञा राणी’ यांसारखी नवी, अर्थपूर्ण विशेषणे कवितेला उंची देतात. शेवटच्या ओळीतील विराम (....) एक क्षणाची थांबण आणि कौतुकाचा भाव सूचित करतो.
भाषिक वैशिष्ट्ये : मुक्तछंदातील ही रचना संबोधनात्मक (‘तू’) असल्याने आत्मीय वाटते. साधे पण चित्रदर्शी शब्द, ‘तू’ची पुनरावृत्ती आणि बालपणापासून प्रौढत्वापर्यंतचा चढता क्रम यांमुळे ओळी लयबद्ध व परिणामकारक झाल्या आहेत. वाचताना मनात कौतुक, वात्सल्य आणि आदर अशा भावना जागतात.
