All questions

• 1. (अ) उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा : (7 गुण)फाल्गुन, चैत्र आणि वैशाख हे तीन महिने वसंताच्या पुष्पमुद्रेचे चिन्ह ल्यालेले असे महिने आहेत. एक दुसऱ्यात मिसळला आहे. तरी पण चैत्र हा खरा वसंतात्मा आहे, मधुमास आहे. या ऋतुराजाचे किंवा मधुमासाचे लक्… (1) (i) पिंपळाची झाडे (ii) संत ज्ञानेश्वर (2) फाल्गुन, चैत्र, वैशाख (3) स्वमत : चैत्रात पिंपळाची जुनी पाने गळून जातात आणि त्यांच्या जागी नवी... Marathi 1 answer
• 1. (आ) उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा : (7 गुण)भारताचे अर्धांग जे स्त्रिया; त्याच अनपढ राहिल्या तर देश अर्धांगवायू झालेल्या व्यक्तीसारखा होईल. एका बाजूला या देशाला आपण भारत‘माता’ म्हणतो; सरस्वतीला आपण वाङ्मयाची जननी मानतो आणि दुसरीकडे स्त्री न… (1) जटिल कार्य – स्त्री साक्षर करणे; अटीतटीचे कार्य – स्त्रीला पुरुषांच्या बरोबरीने स्पर्धेत उतरवणे. (2) (i) शेरावली (ता. खेड, जि. रत्नागिरी... Marathi 1 answer
• 1. (इ) अपठित गद्य – उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा. (4 गुण)जे केलेच पाहिजे ते करावयाचे राहून जाते. जे नाही केले तरी चालेल ते न चुकता केले जाते. हे सर्वांच्या बाबतीत कधी ना कधी घडून जाते. काही गोष्टी स्वभावानुसार, गरजेनुसार केल्या जातात. तहान ल… (1) (i) चूक (ii) बरोबर (iii) बरोबर (iv) चूक (2) (i) ते न चुकता केले जाते, जे नाही केले तरी चालेल. (ii) आपण तेव्हा झोपतो, जेव्हा आपल्याला थकव... Marathi 1 answer
• 2. (अ) कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा : (8 गुण)तापलेल्या उन्हाच्या आडोशाला बसूनखेळते आहे एक मुलगी केव्हाची.मी पाहत राहते तिला माझ्या घराच्या झरोक्यांतून.ती मांडीवर घेते बाहुलीलाएका हातानं थोपटत तिला, चढवते आधण भाताचंभातुकलीच्या इवल्याशा गॅसवर.बा… (1) (i) ‘मी दोन्ही करू शकते एकाच वेळी. तू करशील ?’ (ii) तशी हसून म्हणते ती, ‘आता तू.’ (2) (i) घराचा झरोका – घराची लहान खिडकी; जिथून कवयित्री... Marathi 1 answer
• 2. (आ) खालील मुद्द्यांच्या आधारे कोणत्याही एका कवितेसंबंधी खालील कृती सोडवा : (4 गुण)‘उत्तमलक्षण’ किंवा ‘आकाशी झेप घे रे’(i) प्रस्तुत कवितेचे कवी/कवयित्री – (1)(ii) कवितेचा विषय – (1)(iii) कविता आवडण्याची वा न आवडण्याची कारणे – (2) ‘उत्तमलक्षण’ (i) कवी – संत रामदास (ii) विषय – उत्तम माणसाची लक्षणे; आदर्श व्यक्तिमत्त्व घडवण्यासाठी कोणते आचरण करावे व कोणते टाळावे याचा उपद... Marathi 1 answer
• 2. (इ) रसग्रहण : (4 गुण)खाली दिलेल्या काव्यपंक्तींचे रसग्रहण करा :‘तू झालास परिस्थितीवर स्वारआणि घडविलास नवा इतिहासतू झालास मूक समाजाचा नायकआणि जागा केलास उभा बहिष्कृत भारत.’ आशयसौंदर्य : या ओळी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना उद्देशून आहेत (कविता : ‘तू झालास मूक समाजाचा नायक’). प्रतिकूल परिस्थितीपुढे हार न मानता बाबासा... Marathi 1 answer
• 3. (1) ‘माणसे पेरा। माणुसकी उगवेल’ या विधानाचा तुम्हांला समजलेला अर्थ ‘मनक्या पेरेन लागा’ या कवितेच्या आधारे सविस्तर लिहा. शेतकरी जसे बी पेरतो तसे पीक उगवते; त्याच न्यायाने समाजात चांगली माणसे ‘पेरली’ — म्हणजे चांगले संस्कार, प्रेम, आपुलकी, सहकार्य यांची पेरणी के... Marathi 1 answer
• 3. (2) टीप लिहा :जिद्दी लेफ्टनंट स्वाती महाडिक स्वाती महाडिक या शहीद कर्नल संतोष महाडिक यांच्या पत्नी. 2015 मध्ये जम्मू-काश्मीरमधील कुपवाडा येथे दहशतवाद्यांशी लढताना कर्नल संतोष महाडिक शह... Marathi 1 answer
• 3. (3) खालील मुद्द्यांवर एक परिच्छेद तयार करा.व्युत्पत्ती कोश → (i) निर्मितीचा ठराव (ii) निर्मितीची जबाबदारी (iii) कोशाचे प्रकाशन शब्द कोठून आला, त्याचे मूळ रूप काय, काळाच्या ओघात त्याचे रूप व अर्थ कसे बदलले, हे सांगणारा कोश म्हणजे व्युत्पत्ती कोश. मराठी भाषेचा असा शास्... व्युत्पत्ती कोश (स्थूलवाचन) 1 answer
• 4. (अ) (1) समास : योग्य जोड्या लावा : (2)सामासिक शब्दसमासाचे नाव(i) आईवडील(i) कर्मधारय समास(ii) पंचवटी(ii) समाहार द्वंद्व समास(iii) महाराष्ट्र(iii) द्विगू समास(iv) चहापाणी(iv) इतरेतर द्वंद्व समास (i) आईवडील – इतरेतर द्वंद्व समास (आई आणि वडील) (ii) पंचवटी – द्विगू समास (पाच वडांचा समूह) (iii) महाराष्ट्र – कर्मधारय समास (महान असे राष्ट्... Marathi 1 answer
• 4. (अ) (2) शब्दसिद्धी : खालील तक्ता पूर्ण करा : (2)(भरधाव, लाजाळू, गुरुत्व, नाउमेद)प्रत्ययघटित शब्द | उपसर्गघटित शब्द प्रत्ययघटित शब्द – लाजाळू, गुरुत्व उपसर्गघटित शब्द – भरधाव, नाउमेद Marathi 1 answer
• 4. (अ) (3) वाक्प्रचार : खालीलपैकी कोणत्याही दोन वाक्प्रचारांचा अर्थ सांगून वाक्यांत उपयोग करा : (4)(i) निष्कासित करणे(ii) मुग्ध होणे(iii) पित्त खवळणे(iv) अचंबित होणे (i) निष्कासित करणे – बाहेर काढणे, हाकलून देणे. वाक्य : गैरवर्तन करणाऱ्या सदस्याला संस्थेतून निष्कासित करण्यात आले. (ii) मुग्ध होणे – भारावून... Marathi 1 answer
• 4. (आ) (1) शब्दसंपत्ती :(1) खालील शब्दसमूहासाठी एक शब्द लिहा : (1)(i) इतरांना मार्ग दाखवणारा –(ii) वर्षातून एकदा प्रसिद्ध होणारे –(2) खालील शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा : (1)आई – [ ] [ ](3) खालील शब्दांचे वचन ओळखा : (1)(i) नदी –(ii) गोट्या –(4) खा… (1) (i) मार्गदर्शक (ii) वार्षिक (वार्षिकांक) (2) आई – माता, जननी (माय, माउली) (3) (i) नदी – एकवचन (ii) गोट्या – अनेकवचन (4) कान, दान (नर) Marathi 1 answer
• 4. (आ) (2) लेखननियमांनुसार लेखन : अचूक शब्द ओळखा (कोणतेही चार शब्द सोडवणे) : (2)(i) नीर्मीती/निर्मिती/नीर्मिती/निर्मीती(ii) सुशिक्षित/सुशीक्षीत/सूशिक्षित/सुशिक्षीत(iii) ऐतीहासीक/ऐतिहासीक/ऐतिहासिक/एतीहासिक(iv) परिस्थिती/परीस्थीती/परिस्थीती/परीस्थिती(v… (i) निर्मिती (ii) सुशिक्षित (iii) ऐतिहासिक (iv) परिस्थिती (v) दीपावली (vi) विद्यापीठ Marathi 1 answer
• 4. (आ) (3) विरामचिन्हे : खालील विरामचिन्हे ओळखून त्यांची नावे लिहा : (1)(i) ?(ii) , (i) ? – प्रश्नचिन्ह (ii) , – स्वल्पविराम Marathi 1 answer
• 1. (अ) निम्नलिखित पठित गद्यांश पढ़कर दी गई सूचनाओं के अनुसार कृतियाँ कीजिए : (8 अंक)आँख खुली तो मैंने अपने-आपको एक बिस्तर पर पाया। इर्द-गिर्द कुछ परिचित-अपरिचित चेहरे खड़े थे। आँख खुलते ही उनके चेहरों पर उत्सुकता की लहर दौड़ गई। मैंने कराहते हुए पूछा… (1) घटना – मेरी टाँग का टूटना; दुर्घटना – सार्वजनिक अस्पताल में भरती होना। (2) (i) सार्वजनिक अस्पताल के प्राइवेट वार्ड में (ii) अस्पताल (iii... वाह रे ! हमदर्द 1 answer
• 1. (आ) निम्नलिखित पठित गद्यांश पढ़कर दी गई सूचनाओं के अनुसार कृतियाँ कीजिए : (8 अंक)हमने अपने जीवन में बाबू जी के रहते अभाव नहीं देखा। उनके न रहने के बाद जो कुछ मुझपर बीता, वह एक दूसरी तरह का अभाव था कि मुझे बैंक की नौकरी करनी पड़ी। लेकिन उससे पूर्व… (1) (i) ‘तुम बैठो, आराम करो’ ; ‘हम लोग वापस आते हैं अभी।’ (ii) बाबू जी के रहते – लेखक ने जीवन में अभाव नहीं देखा। बाबू जी के न रहते – लेखक क... ईमानदारी की प्रतिमूर्ति 1 answer
• 1. (इ) निम्नलिखित अपठित गद्यांश पढ़कर दी गई सूचनाओं के अनुसार कृतियाँ कीजिए : (4 अंक)परोपकार ही मानवता है, जैसा कि राष्ट्रकवि मैथिलीशरण गुप्त ने लिखा है–‘वही मनुष्य है जो मनुष्य के लिए मरे।’ केवल अपने दुख-सुख की चिंता करना मानवता नहीं, पशुता है। परोप… (1) (1) परोपकार ही – मानवता (2) केवल अपने सुख-दुख की चिंता करना – पशुता (3) पागल अथवा रोगी की – सेवा-शुश्रूषा (4) दुखी-निराश को – सांत्वना (... Hindi (Lokbharati) 1 answer
• 2. (अ) निम्नलिखित पठित पद्यांश पढ़कर दी गई सूचनाओं के अनुसार कृतियाँ कीजिए : (6 अंक)विजय केवल लोहे की नहीं, धर्म की रही धरा पर धूमभिक्षु होकर रहते सम्राट, दया दिखलाते घर-घर घूम।‘यवन’ को दिया दया का दान, चीन को मिली धर्म की दृष्टिमिला था स्वर्ण भूमि क… (1) चरित थे – पूत (पवित्र); भुजा में – शक्ति; नम्रता रही – सदा संपन्न; हृदय के गौरव में – था गर्व (2) (i) (1) धूम – घूम (2) दृष्टि – सृष्टि... भारत महिमा 1 answer
• 2. (आ) निम्नलिखित पठित पद्यांश पढ़कर दी गई सूचनाओं के अनुसार कृतियाँ कीजिए : (6 अंक)घन घमंड नभ गरजत घोरा। प्रिया हीन डरपत मन मोरा॥दामिनि दमक रहहिं घन माहीं। खल कै प्रीति जथा थिर नाहीं॥बरषहिं जलद भूमि निअराएँ। जथा नवहिं बुध विद्या पाएँ॥बूँद अघात सहहिं… (1) (i) असत्य (वर्षा ऋतु का वर्णन है) (ii) सत्य (iii) सत्य (iv) सत्य (2) (i) (1) दुष्ट – खल (2) विद्वान – बुध (ii) (1) बूँद – स्त्रीलिंग (2)... बरषहिं जलद 1 answer
• 3. (अ) निम्नलिखित पठित गद्यांश पढ़कर दी गई सूचनाओं के अनुसार कृतियाँ कीजिए : (4 अंक)आज फिर उसे साक्षात्कार के लिए जाना है। अब तक देशप्रेम, नैतिकता, शिष्टाचार, ईमानदारी पर अपने तर्कपूर्ण विचार बड़े विश्वास से रखता आया था लेकिन इसके बावजूद उसके हिस्से… (1) देशप्रेम, नैतिकता, शिष्टाचार, ईमानदारी (2) भ्रष्टाचार देश के विकास में सबसे बड़ी बाधा और समाज पर कलंक है। रिश्वत, कालाबाजारी, कर-चोरी से... दो लघुकथाएँ (पूरक पठन) 1 answer
• 3. (आ) निम्नलिखित पठित पद्यांश पढ़कर दी गई सूचनाओं के अनुसार कृतियाँ कीजिए : (4 अंक)जीवन नैयामँझधार में डोले,सँभाले कौन ?रंग-बिरंगेरंग-संग लेकरआया फागुन।काँटों के बीचखिलखिलाता फूलदेता प्रेरणा।(1) आकृति पूर्ण कीजिए :(i) हाइकु में उल्लेखित महीना और उसम… (1) (i) महीना – फागुन; त्योहार – होली (ii) काँटों के बीच खिलखिलाता है; (सबको) प्रेरणा देता है। (2) जो व्यक्ति निरंतर प्रयास करता है, वह असफल... मन (पूरक पठन) 1 answer
• 4. (1) अधोरेखांकित शब्द का शब्दभेद पहचानकर लिखिए : (1)वे हलुवा-पूड़ी और ताजी दूध-मलाई खाते हैं। ताजी – विशेषण (गुणवाचक विशेषण) Hindi (Lokbharati) 1 answer
• 4. (2) निम्नलिखित अव्ययों में से किसी एक अव्यय का अर्थपूर्ण वाक्य में प्रयोग कीजिए : (1)(i) और(ii) के पास (i) और – राम और श्याम एक साथ विद्यालय जाते हैं। (ii) के पास – हमारे घर के पास एक सुंदर बगीचा है। Hindi (Lokbharati) 1 answer