Maharashtra SSC Science and Technology Part 1 Board Paper March 2025, Marathi Medium (विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग १ मार्च 2025)

प्रश्न 1 (अ)(i) अल्कधर्मी मृदा धातूंची संयुजा 2 आहे, म्हणजे त्यांची आधुनिक आवर्तसारणीतील जागा ...................... मध्ये आहे.

प्रश्न 1 (अ)(ii) ज्या अभिक्रियांमध्ये अभिकारकामधील आयनांची अदलाबदल होऊन अवक्षेप तयार होतो अशा अभिक्रियांना ...................... असे म्हणतात.

प्रश्न 1 (अ)(iii) विजेच्या बल्बमध्ये कुंतल बनविण्यासाठी ...................... धातूचा उपयोग करतात.

प्रश्न 1 (अ)(iv) एका पारदर्शक माध्यमातून दुसऱ्या पारदर्शक माध्यमात प्रकाश जाताना त्याची मार्गक्रमणाची दिशा बदलते, यालाच प्रकाशाचे ...................... म्हणतात.

प्रश्न 1 (अ)(v) \(\mathrm{CaO + H_2O \longrightarrow Ca(OH)_2}\) + उष्णता ही ...................... प्रकारची अभिक्रिया आहे.

प्रश्न 1 (ब)(i) चूक की बरोबर ते लिहा :
पेशींमधील श्वसनादरम्यान रेडॉक्स अभिक्रिया घडत असते.

प्रश्न 1 (ब)(ii) वेगळा घटक ओळखा :
ध्वनिवर्धक, सूक्ष्मश्रवणी, विद्युतचलित्र, चुंबक

प्रश्न 1 (ब)(iii) ताऱ्यांच्या लुकलुकण्याचे कारण काय ?

प्रश्न 1 (ब)(iv) योग्य जोडी जुळवा :

प्रश्न 1 (ब)(v) 0 ºC ते 4 ºC या तापमानादरम्यान असणाऱ्या पाण्याच्या आचरणास काय म्हणतात ?

प्रश्न 2 (अ)(i) आवर्तामध्ये डावीकडून उजवीकडे जाताना अणुआकार कमी होत जातो.

प्रश्न 2 (अ)(ii) विद्युतपारेषणासाठी तांब्याच्या किंवा ॲल्युमिनिअमच्या तारांचा उपयोग करतात.

प्रश्न 2 (अ)(iii) काही देशांमध्ये पेट्रोलची कार्यक्षमता वाढविण्यासाठी त्यामध्ये ईथेनॉल एक समावेशी म्हणून मिसळतात.

प्रश्न 2 (ब)(i) पदार्थाच्या विशिष्ट उष्माधारकतेच्या मापनासाठी कोणत्या तत्त्वाचा वापर करतात ? ते तत्त्व लिहा.

प्रश्न 2 (ब)(ii) लोखंडी दरवाज्यावर गंज चढू नये म्हणून तुम्ही काय कराल ?

प्रश्न 2 (ब)(iii) फरक स्पष्ट करा :
वस्तुमान आणि वजन

प्रश्न 2 (ब)(iv) ‘दिवाळीच्या फटाक्यांमध्ये रॉकेट हा एक प्रकारचा फटाका असतो’ यावरून खालील प्रश्नांची उत्तरे द्या :
(a) प्रक्षेपकाचे नाव सांगा.
(b) त्याचे कार्य कोणत्या नियमानुसार चालते ?

प्रश्न 2 (ब)(v) अपघटन अभिक्रिया म्हणजे काय ? साखरेच्या अपघटन अभिक्रियेचे समीकरण लिहा.

प्रश्न 3 (i) एक 3 kg वस्तुमानाचा लोहगोल 125 m उंचीवरून खाली पडला. ‘g’ चे मूल्य 10 m/s² आहे असे धरून खालील राशींचे मूल्य काढा :
(a) जमिनीपर्यंत पोहोचण्यासाठी लागलेला कालावधी.
(b) जमिनीपर्यंत पोहोचताना असलेला वेग.

प्रश्न 3 (ii) वर्णनावरून मूलद्रव्याचे नाव व संज्ञा लिहा :
(a) सर्वाधिक विद्युतऋण अणु
(b) सर्वात कमी अणुवस्तुमानाचा अणु
(c) सर्वात कमी अणुत्रिज्या असलेला राजवायू

प्रश्न 3 (iii) (a) तांब्याची संहत नायट्रिक आम्लाबरोबर अभिक्रिया केली असता. मुक्त होणारा वायू कोणता ? त्याचा रंग सांगा.
(b) अभिक्रियेचे संतुलित रासायनिक समीकरण लिहा.
(c) अभिक्रियाकारके व उत्पादिते यांची रासायनिक नावे लिहा.

प्रश्न 3 (iv) आकृत्यांना नावे देऊन संकल्पना स्पष्ट करा :

(आकृती: हाताच्या दोन आकृत्या ‘अ’ व ‘आ’. प्रत्येकीत अंगठा, तर्जनी व मधले बोट परस्परांना लंब ताणलेले असून प्रत्येक बोटावर दिशा दाखवणारा बाण आहे; उरलेली दोन बोटे मुडपलेली आहेत. ‘अ’ मध्ये हाताचा तळवा समोर असून अंगठा वर, तर्जनी डावीकडे व मधले बोट खाली आहे. ‘आ’ ही ‘अ’ ची आरशातील प्रतिमा आहे: अंगठा वर, तर्जनी उजवीकडे व मधले बोट खाली.)

प्रश्न 3 (v) इंद्रधनुष्यनिर्मिती या नैसर्गिक सुंदर घटनेसंबंधी खालील प्रश्नांची उत्तरे द्या :
(a) इंद्रधनुष्यनिर्मितीची शास्त्रीयदृष्ट्या अचूक व नामनिर्देशित आकृती काढा.
(b) यात अंतर्भाव असणाऱ्या कोणत्याही दोन नैसर्गिक घटना सांगा.
(c) पाण्याचे अगदी लहान थेंब कशाप्रमाणे कार्य करतात ?

प्रश्न 3 (vi) नावे लिहा :
(a) सुरीने सहज कापता येतील असे दोन धातू.
(b) काही धातूवर आघात केला की त्यांच्यापासून ध्वनी निर्माण होतो. त्या गुणधर्माचे नाव.
(c) विद्युतधारेचा सुवाहक असणारा अधातुयुक्त पदार्थ.

प्रश्न 3 (vii) खालील आकृतीचे निरीक्षण करून प्रश्नांची उत्तरे लिहा :

(आकृती: द्रावण असलेले बीकर. डावीकडे चांदीची पट्टी ‘चांदीचा धनाग्र’ आणि उजवीकडे ‘ऋणाग्र चमचा’ द्रावणात बुडवलेले असून दोन्ही वरच्या ‘विजेरी’ला तारेने जोडलेले आहेत. तारेत e^– ची दिशा धनाग्राकडून विजेरीकडे आणि विजेरीकडून चमच्याकडे दाखवली आहे. द्रावणात Ag⁺ आयन धनाग्राकडून द्रावणात व चमच्याकडे जाताना आणि NO₃^– आयन धनाग्राकडे जाताना दाखवले आहेत.)

(a) वरील आकृतीवरून कोणत्या प्रक्रियेचा बोध होतो ?
(b) ही प्रक्रिया कशी घडते ?
(c) या प्रक्रियेचा वापर करून बनविलेल्या दोन वस्तू.

प्रश्न 3 (viii) खालील सारणी पूर्ण करा :

प्रश्न 4 (i) (a) मानवी डोळ्याची शास्त्रीयदृष्ट्या अचूक व नामनिर्देशित आकृती काढा.
(b) निरोगी मानवी डोळ्यासाठी सुस्पष्ट दृष्टीचे लघुत्तम अंतर किती आहे ?
(c) नाभीय अंतर आवश्यकतेनुसार बदल करण्याच्या नेत्रभिंगाच्या क्षमतेला काय म्हणतात ?
(d) कोणत्या दृष्टिदोषांमध्ये वयानुरूप भिंगाची नाभीय अंतर बदलण्याची क्षमता कमी होते ?

प्रश्न 4 (ii) क्लोरीन या मूलद्रव्याचा अणुअंक 17 आहे. तर यावरून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा :
(a) क्लोरीनचे इलेक्ट्रॉन संरूपण लिहा.
(b) क्लोरीन अणुच्या संयुजा कवचातील इलेक्ट्रॉन संख्या सांगा.
(c) क्लोरीनचे रेणूसूत्र सांगा.
(d) क्लोरीनचा रेणू निर्माण होताना कोणत्या प्रकारचा बंध निर्माण होतो ?
(e) क्लोरीन रेणूची इलेक्ट्रॉन-ठिपका संरचना (वर्तुळविरहित) रेखाटन करा.